ماموریتهای کتابخانه عمومی
تاریخ انتشار: ۱۴۰۳/۱۲/۱۴
آخرین بروزرسانی: ۱۴۰۳/۱۲/۱۴
کتابخانه عمومی یکی از ارکان اساسی جوامع دانشی است که با ارائه خدمات متنوع، نقش مهمی در توسعه فرهنگی، اجتماعی، علمی و اقتصادی ایفا میکند. بر اساس بیانیه فدراسیون بینالمللی مؤسسات و انجمنهای کتابداری (IFLA) در این نوشتار به بیان ماموریتهای کتابخانه عمومی پرداختهایم.
ایفلا (فدراسیون بینالمللی انجمنها و مؤسسات کتابداری) به عنوان مرجع تخصصی و جهانی در حوزه کتابخانهها با انتشار بیانیه نسبت به تشریح کامل تعاریف، کارکردها و همچنین اصول فعالیت این مراکز خط مشی و نقشه راه را مشخص کرده است. بیانیه ایفلا-یونسکو ۲۰۲۲ به عنوان آخرین نسخه از سری بیانیه ایفلا (IFLA Manifesto)، ماموریت کتابخانه عمومی را به وضوح مشخص کرده است؛ البته در این بیانیه تعداد ماموریتهای کتابخانه عمومی ۱۱ مورد است اما با توجه به اینکه برخی از آنها پیچیده و طولانی شدهاند در ادامه آنها را تفکیک کرده و به ۲۰ مورد تقسیم بندی کردهایم که در ادامه آمده است.
√ دسترسی بدون سانسور به اطلاعات
کتابخانههای عمومی باید مجموعهای گسترده از اطلاعات و نظرات مختلف را بدون اعمال سانسور ایدئولوژیک، سیاسی یا مذهبی در اختیار کاربران قرار دهند.
√ حمایت از آموزش رسمی و غیررسمی
این کتابخانهها باید در تمام سطوح آموزشی، از کودکی تا بزرگسالی، از آموزش رسمی و غیررسمی حمایت کنند و یادگیری مادامالعمر را تسهیل نمایند.
√ توسعه فردی و خلاقیت
کتابخانه عمومی فرصتی برای رشد شخصی، تحریک تخیل و خلاقیت، افزایش کنجکاوی و تقویت همدلی فراهم میکند.
√ ایجاد و تقویت عادات خواندن
یکی از مأموریتهای مهم کتابخانه عمومی، ترویج فرهنگ کتابخوانی از سنین کودکی تا بزرگسالی است.
√ پشتیبانی از سوادآموزی و مهارتهای اطلاعاتی
کتابخانهها باید برنامههای سوادآموزی و آموزش مهارتهای اطلاعاتی، سواد رسانهای و دیجیتالی را برای گروههای مختلف جامعه ارائه دهند.
√ ارائه خدمات حضوری و دیجیتال
با بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال، کتابخانهها میتوانند خدمات خود را بهصورت حضوری و مجازی ارائه دهند تا دسترسی کاربران در هر زمان و مکان ممکن باشد.
√ دسترسی به اطلاعات عمومی جامعه
کتابخانه عمومی باید اطلاعات ضروری مرتبط با جامعه و فرصتهای سازمانیافته آن را در اختیار شهروندان قرار دهد.
√ تأمین دانش علمی و اطلاعات سلامت
دسترسی آزاد به نتایج تحقیقات علمی و اطلاعات مرتبط با سلامت از مأموریتهای مهم کتابخانههای عمومی است.
√ خدمات اطلاعاتی به کسبوکارها و گروههای محلی
کتابخانهها میتوانند با ارائه اطلاعات به شرکتها، انجمنها و گروههای محلی، نقش مؤثری در توسعه اقتصادی جامعه داشته باشند.
√ حفاظت از دانش و میراث محلی
حفظ و ارائه دسترسی به میراث فرهنگی، دانش بومی و سنتهای شفاهی از دیگر وظایف کلیدی کتابخانه عمومی است.
√ ایجاد بستری برای گفتگوی میانفرهنگی
کتابخانهها با فراهم کردن فضای تبادل فرهنگی، به تقویت درک متقابل و همبستگی میان اقوام و فرهنگهای مختلف کمک میکنند.
√ حمایت از تنوع فرهنگی
یکی از اهداف کتابخانه عمومی، حمایت از تنوع فرهنگی و زبانی جوامع از طریق تأمین منابع و خدمات متناسب است.
√ حفظ و ترویج میراث فرهنگی
کتابخانهها باید از آثار هنری، متون فرهنگی و تحقیقات علمی نگهداری کرده و دسترسی آزاد به آنها را فراهم نمایند.
√ دسترسی آزاد به تحقیقات و نوآوریهای علمی
کتابخانههای عمومی باید اطلاعات علمی و نوآوریهای جدید را بهصورت رایگان در اختیار جامعه قرار دهند.
√ ارتقای مشارکت مدنی و اجتماعی
از طریق ایجاد فضاهای گفتوگو و فعالیتهای مشارکتی، کتابخانههای عمومی به تقویت جامعه مدنی و آگاهی شهروندان کمک میکنند.
√ ایجاد محیط یادگیری پایدار
کتابخانههای عمومی باید فضایی را برای یادگیری مستمر و رشد مهارتهای جدید در اختیار کاربران قرار دهند.
√ ارائه خدمات متناسب با نیازهای محلی
طراحی خدمات کتابخانه باید بر اساس نیازهای خاص جامعه محلی انجام شود.
√ دسترسی برابر برای همه گروههای اجتماعی
خدمات کتابخانه عمومی باید بدون تبعیض و برای همه گروههای سنی، جنسیتی، قومیتی و اجتماعی در دسترس باشد.
√ تأمین نیازهای خاص کاربران محروم
کتابخانههای عمومی باید خدمات و منابعی ویژه برای گروههای خاص مانند افراد دارای معلولیت، اقلیتهای زبانی و زندانیان فراهم کنند.
√ توجه به تغییرات فناوری و جامعه
کتابخانههای عمومی باید با تحولات دیجیتال و نیازهای در حال تغییر جامعه هماهنگ باشند تا بتوانند مأموریتهای خود را به بهترین شکل انجام دهند.
جمع بندی
کتابخانههای عمومی با ارائه خدمات متنوع و گسترده، ماموریتهای کتابخانه عمومی نشان میدهد که این مراکز نقشی بیبدیل در ایجاد جوامعی آگاه، فرهنگی و دانشمحور ایفا میکنند. از حمایت از یادگیری و سوادآموزی تا حفاظت از میراث فرهنگی و ترویج عدالت اطلاعاتی، این نهادها از جمله مهمترین پایههای دموکراسی و توسعه پایدار محسوب میشوند.
