آنچه در این مطلب می‌خوانید
واژه‌نامه توسعه وب مرجعی است که هر کسی که با طراحی سایت، برنامه‌نویسی یا سئو سروکار دارد، دیر یا زود به آن نیاز پیدا می‌کند. این مقاله بر پایه‌ی واژه‌نامه‌ی شرکت WebFX نوشته شده و همه‌ی مدخل‌های آن را پوشش می‌دهد، یعنی ۹۲ اصطلاح و ۶۳ کد وضعیت HTTP (WebFX, 2026). توضیح‌ها را به فارسی روان بازنویسی کرده‌ام. هرجا اطلاعات تکمیلی از منابع معتبر آورده‌ام، آن را با لینک مشخص کرده‌ام. هرجا هم تعریف منبع اصلی ساده‌شده یا قدیمی بوده، در بخش «نکته» اصلاحش کرده‌ام.
چطور از این واژه‌نامه استفاده کنیم؟
مدخل‌ها مثل منبع اصلی به ترتیب حروف الفبای انگلیسی آمده‌اند، چون بیشتر اصطلاحات فنی را به همان شکل انگلیسی می‌شناسیم. اگر دنبال یک کد خطا هستید، مستقیم به بخش «کدهای وضعیت HTTP» بروید. اگر موضوع خاصی را می‌خواهید، جدول زیر مدخل‌ها را بر اساس موضوع دسته‌بندی کرده است.
| موضوع | اصطلاح‌ها |
|---|---|
| طراحی و تجربه‌ی کاربری | Adaptive design، Responsive design، Mobile-first، UI، UX، Wireframe، Favicon، Slider، Widgets، CTA، Information architecture، GUI |
| فرانت‌اند | Front-end، HTML، CSS، JavaScript، jQuery، Bootstrap، Framework، Classes، Property، Attribute، Minification |
| بک‌اند و داده | Back-end، Server، Software stack، MySQL، PHP، Data structures، API، Fields، Algorithm |
| زیرساخت و استقرار | Domain، Registrar، Top-level domains، Bandwidth، FTP، Deployment، DevOps، Cache، Redirects |
| امنیت | Firewall، HTTPS، SSL، SSL certificate، SSO، Cookies، Website security analysis |
| سئو و بازاریابی | Crawl، Meta tag، Sitemap، AMP، Conversion، CTA، Redirects، Cache |
| ابزارها و مدیریت | CMS، GitHub، Plugin، Text editor، Chrome extension، WYSIWYG، Documentation، Website maintenance، Website management |
واژه‌نامه توسعه وب: کدهای وضعیت HTTP
کد وضعیت HTTP عددی سه‌رقمی است که سرور در پاسخ به هر درخواست برمی‌گرداند و نتیجه را اعلام می‌کند (WebFX, 2026). رقم اول، دسته‌ی کد را مشخص می‌کند: ۱xx اطلاعاتی، ۲xx موفق، ۳xx تغییر مسیر، ۴xx خطای کلاینت و ۵xx خطای سرور. تعریف رسمی بیشتر این کدها در استاندارد HTTP Semantics آمده است (Fielding et al., 2022).
کدهای ۱xx: پاسخ‌های اطلاعاتی
| کد | نام | یعنی چه؟ |
|---|---|---|
| 100 | Continue | سرور ابتدای درخواست را گرفته و رد نکرده است. منتظر ادامه‌ی آن می‌ماند و بعد پاسخ نهایی را می‌دهد. |
| 101 | Switching Protocols | سرور درخواست تغییر پروتکل ارتباط را فهمیده و پذیرفته است. |
| 102 | Processing | پاسخ موقت: کل درخواست دریافت شده، اما پردازشش هنوز تمام نشده است. |
کدهای ۲xx: موفقیت
| کد | نام | یعنی چه؟ |
|---|---|---|
| 200 | OK | درخواست موفق بود و سرور منبع یا پاسخ را برگرداند. |
| 201 | Created | درخواست موفق بود و یک یا چند منبع جدید ساخته شد. |
| 202 | Accepted | سرور درخواست را برای پردازش پذیرفته، اما کار هنوز تمام نشده و ممکن است بعداً هم تمام نشود. |
| 203 | Non-Authoritative Information | درخواست موفق بود، اما واسطه‌ای مثل پروکسی محتوای پاسخ را پیش از تحویل تغییر داده است. |
| 204 | No Content | سرور درخواست را با موفقیت انجام داد، اما چیزی برای برگرداندن در بدنه‌ی پاسخ نیست. |
| 205 | Reset Content | درخواست موفق بود و سرور انتظار دارد کلاینت نمایش یا فرم فعلی را به حالت اولیه برگرداند. |
| 206 | Partial Content | سرور فقط بخشی از منبع را، همان که درخواست شده بود، برگرداند. |
| 207 | Multi-Status | چند منبع یا عملیات در یک درخواست درگیر بوده‌اند، پس چند وضعیت در یک پاسخ آمده است. |
| 208 | Already Reported | در پاسخ چندوضعیتی، سرور اطلاعات یک منبع را بار دیگر تکرار نمی‌کند. |
| 226 | IM Used | یک درخواست GET موفق بود و سرور نسخه‌ای را برگرداند که پس از اعمال یک یا چند تبدیل روی منبع به‌دست آمده است. |
کدهای ۳xx: تغییر مسیر
| کد | نام | یعنی چه؟ |
|---|---|---|
| 300 | Multiple Choices | منبع چند نسخه دارد و سرور گزینه‌ها را می‌دهد تا کلاینت یکی را انتخاب کند. |
| 301 | Moved Permanently | صفحه برای همیشه به آدرس جدید رفته و درخواست‌ها باید به آن‌جا بروند. |
| 302 | Found | صفحه موقتاً به آدرس دیگری هدایت شده، اما آدرس اصلی همچنان برای درخواست‌های بعدی معتبر است. |
| 303 | See Other | سرور کلاینت را به آدرس دیگری می‌فرستد تا پاسخ جداگانه‌ی مرتبط با درخواست اول را بگیرد. |
| 304 | Not Modified | منبع از آخرین درخواست تغییر نکرده، پس سرور لازم نیست دوباره محتوا را بفرستد. |
| 305 | Use Proxy | قدیم‌ها نشان می‌داد باید از پروکسی استفاده شود. به دلیل نگرانی‌های امنیتی منسوخ شده است. |
| 307 | Temporary Redirect | منبع موقتاً جای دیگری است و کلاینت باید همان روش درخواست (مثلاً POST) را حفظ کند. |
| 308 | Permanent Redirect | منبع برای همیشه جابه‌جا شده و درخواست‌های بعدی باید با همان روش به آدرس جدید بروند. |
نکته‌ی سئو: گوگل ۳۰۱ را سیگنال قوی می‌داند که مقصد باید به‌عنوان صفحه‌ی اصلی پردازش شود و ۳۰۲ را سیگنال ضعیف. ۳۰۷ معادل ۳۰۲ و ۳۰۸ معادل ۳۰۱ حساب می‌شود (Google, n.d.).
کدهای ۴xx: خطای سمت کلاینت
| کد | نام | یعنی چه؟ |
|---|---|---|
| 400 | Bad Request | سرور درخواست را نمی‌تواند پردازش کند، چون نحو آن نامعتبر است یا خطای دیگری از سمت کلاینت دارد. |
| 401 | Unauthorized | برای دسترسی به منبع باید اعتبارنامه‌ی معتبر (احراز هویت) ارائه شود. |
| 402 | Payment Required | برای کاربرد آینده رزرو شده و در ارتباط‌های معمول وب به‌ندرت استفاده می‌شود. |
| 403 | Forbidden | سرور درخواست را فهمیده، اما اجازه‌ی دسترسی به منبع را نمی‌دهد. |
| 404 | Not Found | آنچه خواسته شده پیدا نشد. معمولاً لینک‌های شکسته یا مرده باعث آن می‌شوند. |
| 405 | Method Not Allowed | سرور روش درخواست را می‌شناسد، اما این منبع از آن پشتیبانی نمی‌کند. |
| 406 | Not Acceptable | سرور نمی‌تواند پاسخی در قالبی که کلاینت ترجیح داده بسازد. |
| 407 | Proxy Authentication Required | کلاینت باید پیش از تکمیل درخواست، نزد سرور پروکسی احراز هویت کند. |
| 408 | Request Timeout | سرور در انتظار دریافت درخواست کامل از کلاینت، منتظر مانده و زمانش تمام شد. |
| 409 | Conflict | درخواست با وضعیت فعلی منبع تعارض دارد و انجام نمی‌شود. |
| 410 | Gone | منبع دیگر روی سرور در دسترس نیست و احتمالاً برای همیشه حذف شده است. |
| 411 | Length Required | سرور پیش از پردازش درخواست، هدر Content-Length معتبر می‌خواهد. |
| 412 | Precondition Failed | یک یا چند شرط در هدرهای درخواست، توسط سرور برآورده نشد. |
| 413 | Payload Too Large | بار (payload) درخواست آن‌قدر بزرگ است که سرور آن را نمی‌پذیرد. |
| 414 | URI Too Long | آدرس درخواست آن‌قدر طولانی است که سرور پردازشش نمی‌کند. |
| 415 | Unsupported Media Type | قالب داده‌ی ارسالی را سرور پشتیبانی نمی‌کند. |
| 416 | Range Not Satisfiable | بازه‌ی درخواستی با بخش موجود منبع نمی‌خواند و قابل ارائه نیست. |
| 417 | Expectation Failed | سرور نتوانست انتظاری را که در هدر Expect درخواست آمده بود برآورده کند. |
| 418 | I’m a Teapot | سرور یک قوری است! این کد شوخی اول آوریل است و گاهی برای رد درخواست‌های ناخواسته به کار می‌رود. |
| 421 | Misdirected Request | درخواست به سروری رفته که برای آن اتصال نمی‌تواند پاسخ بدهد. |
| 422 | Unprocessable Content | سرور درخواست را فهمید، اما به‌خاطر خطاهای معنایی در داده‌ها نتوانست پردازشش کند. |
| 423 | Locked | منبع قفل است و تا آزادشدن قفل قابل تغییر نیست. |
| 424 | Failed Dependency | درخواست شکست خورد، چون درخواست قبلی که به آن وابسته بود هم شکست خورده است. |
| 426 | Upgrade Required | سرور تا وقتی کلاینت به پروتکل دیگری ارتقا ندهد، درخواست را پردازش نمی‌کند. |
| 428 | Precondition Required | سرور می‌خواهد درخواست «شرطی» باشد تا از به‌روزرسانی‌های متعارض جلوگیری شود. |
| 429 | Too Many Requests | کلاینت در مدت کوتاه درخواست‌های زیادی فرستاده و سرور محدودش کرده (rate limit). |
| 431 | Request Header Fields Too Large | سرور درخواست را نمی‌پذیرد، چون یک یا چند هدر آن بیش از حد بزرگ است. |
| 444 | No Response | کد غیراستاندارد Nginx: سرور اتصال را بدون ارسال پاسخ می‌بندد. |
| 451 | Unavailable For Legal Reasons | سرور به‌دلیل یک درخواست قانونی، دسترسی به منبع را مسدود کرده است. |
| 499 | Client Closed Request | کد غیراستاندارد Nginx: کلاینت پیش از ارسال پاسخ توسط سرور، اتصال را بست. |
چند نکته درباره‌ی این گروه:
- کدهای ۴۲۸، ۴۲۹، ۴۳۱ و ۵۱۱ در استاندارد «Additional HTTP Status Codes» تعریف شده‌اند (Nottingham & Fielding, 2012). کدهای ۴۲۳، ۴۲۴ و ۲۰۷ از خانواده‌ی WebDAV هستند (Dusseault, 2007).
- کد ۴۱۸ از پروتکل شوخی HTCPCP آمده که در اول آوریل ۱۹۹۸ منتشر شد (Masinter, 1998).
- کد ۴۵۱ برای مسدودسازی‌های قانونی است (Bray, 2016).
- در عمل، بعضی APIها برای خطای اعتبارسنجی فرم‌ها از ۴۲۲ استفاده می‌کنند و برخی سرویس‌های پرداخت از ۴۰۲.
- نکته‌ی سئو: گوگل همه‌ی خطاهای ۴xx به‌جز ۴۲۹ را «محتوا وجود ندارد» تلقی می‌کند. اگر صفحه‌ای را حذف کرده‌اید و جایگزینی ندارد، ۴۰۴ یا ۴۱۰ برگردانید. ۴۲۹ و ۵xx باعث می‌شوند خزنده‌های گوگل موقتاً آهسته‌تر بخزند (Google, n.d.).
کدهای ۵xx: خطای سمت سرور
| کد | نام | یعنی چه؟ |
|---|---|---|
| 500 | Internal Server Error | سرور با شرایطی پیش‌بینی‌نشده روبه‌رو شد و نتوانست درخواست را انجام دهد. |
| 501 | Not Implemented | سرور قابلیت یا روش درخواستی را پشتیبانی نمی‌کند. |
| 502 | Bad Gateway | سروری که نقش دروازه یا پروکسی دارد، از سرور بالادستی پاسخ نامعتبر گرفته است. |
| 503 | Service Unavailable | سرور موقتاً، به‌خاطر بار زیاد یا تعمیر برنامه‌ریزی‌شده، نمی‌تواند درخواست را پاسخ دهد. |
| 504 | Gateway Timeout | سرور دروازه یا پروکسی، به‌موقع پاسخی از سرور بالادستی نگرفت. |
| 505 | HTTP Version Not Supported | سرور از نسخه‌ی HTTP استفاده‌شده در درخواست پشتیبانی نمی‌کند. |
| 506 | Variant Also Negotiates | خطای پیکربندی داخلی سرور مانع تکمیل فرایند «مذاکره‌ی محتوا» شده است. |
| 507 | Insufficient Storage | سرور فضای ذخیره‌سازی کافی برای انجام درخواست ندارد. |
| 508 | Loop Detected | سرور هنگام پردازش، یک حلقه‌ی بی‌پایان را تشخیص داد و عملیات را متوقف کرد. |
| 510 | Not Extended | سرور پیش از انجام درخواست، افزونه‌های بیشتری در خود درخواست لازم دارد. |
| 511 | Network Authentication Required | کلاینت باید پیش از انجام درخواست، در شبکه احراز هویت کند. |
| 599 | Network Connect Timeout Error | کد غیراستاندارد که برخی پروکسی‌ها برای اعلام اتمام زمان اتصال شبکه در پشت پروکسی به کار می‌برند. |
نکته‌ی سئو: گوگل ۵۰۲ و ۵۰۳ را با بقیه‌ی ۵xx یکسان می‌بیند. آدرس‌هایی که مدام خطای سرور برمی‌گردانند، سرانجام از نمایه (index) حذف می‌شوند (Google, n.d.). برای تعمیر برنامه‌ریزی‌شده، ۵۰۳ مناسب‌تر از ۵۰۰ است.
واژه‌نامه توسعه وب: اصطلاح‌های حرف A
Accelerated Mobile Pages (AMP): صفحات موبایل شتاب‌یافته
نسخه‌ی سبک‌شده‌ی صفحه با HTML حداقلی برای نمایش سریع‌تر در موبایل. چون ساده‌اند، سریع‌تر بارگذاری می‌شوند و داده‌ی کمتری مصرف می‌کنند (WebFX, 2026). برای وضعیت فعلی پشتیبانی گوگل از AMP، مستندات Search Central را ببینید.
Adaptive design: طراحی تطبیقی
ساخت چند چیدمان جداگانه برای اندازه‌های مختلف صفحه.
Algorithm: الگوریتم
مجموعه‌ی گام‌هایی برای انجام یک کار مشخص. وقتی الگوریتم نوشته می‌شود، توسعه‌دهنده همه‌ی مراحل حل مسئله و کار هر مرحله را ثبت می‌کند.
API (Application Program Interface): رابط برنامه‌نویسی کاربردی
روشی که رایانه‌ها و برنامه‌ها با هم ارتباط برقرار می‌کنند.
Application (App): برنامه‌ی کاربردی
نوعی نرم‌افزار که به کاربر اجازه می‌دهد کارهای مختلفی انجام دهد.
Attribute: ویژگی (صفت)
اطلاعاتی درباره‌ی عناصر یک مؤلفه در طراحی یا ساخت سایت. مثلاً در HTML، href یک ویژگی برچسب لینک است.
اصطلاح‌های حرف B
B2B web development: توسعه‌ی وب B2B
طراحی و ساخت سایتی برای شرکتی که به شرکت‌های دیگر خدمات یا محصول می‌فروشد. سایت B2B خوب کمک می‌کند مشتریان کسب‌وکار را بهتر بشناسند و راحت‌تر خرید کنند.
Back-end: بک‌اند
هر چیزی که پشت صحنه اتفاق می‌افتد و فرانت‌اند را راه می‌اندازد. چهار جزء اصلی دارد: سرور، پایگاه داده، سیستم‌عامل و نرم‌افزار.
Bandwidth: پهنای باند
بیشترین حجم داده‌ای که در یک بازه‌ی زمانی مشخص بین اینترنت و سایت شما رد و بدل می‌شود. پهنای باند بیشتر، انتقال سریع‌تر و تجربه‌ی بهتر کاربر را ممکن می‌کند.
Bootstrap: بوت‌استرپ
فریم‌ورک فرانت‌اند رایگان و متن‌باز برای طراحی سایت و برنامه‌ی وب. مارک اوتو و جیکوب تورنتون آن را در توییتر ساختند تا ابزارهای داخلی ظاهر یکدستی داشته باشند.
Browser: مرورگر
برنامه‌ای برای دسترسی به اینترنت و نمایش صفحات وب. وقتی آدرسی را وارد می‌کنید، مرورگر چند درخواست می‌فرستد و عناصر صفحه، مثل تصویر و محتوا، را جمع می‌کند تا صفحه را نشان دهد.
Bug: باگ
خطا یا نقصی که مانع اجرای درست سایت یا برنامه می‌شود.
اصطلاح‌های حرف C
Cache: حافظه‌ی نهان (کش)
ذخیره‌ی برخی عناصر برای بارگذاری سریع‌تر در دفعات بعدی. اگر سایت تغییر کند، کاربر ممکن است برای دیدن آن مجبور شود کش مرورگرش را پاک کند.
Chrome extension: افزونه‌ی کروم
برنامه‌های کوچکی که روی مرورگر نصب می‌شوند و قابلیت‌های آن را افزایش می‌دهند. ممکن است روی یک صفحه‌ی خاص یا در کل مرورگر کار کنند.
Classes: کلاس‌ها
در CSS، شناسه‌ای برای مشخص‌کردن اینکه کدام عناصر استایل بگیرند. در زبان‌های دیگر برنامه‌نویسی، کلاس معمولاً الگویی برای ساخت اشیاء است.
CMS (Content Management System): سیستم مدیریت محتوا
برنامه‌ای که با آن محتوای سایت را می‌سازید و نگه می‌دارید. وردپرس رایج‌ترین نمونه است.
Code: کد
آنچه توسعه‌دهندگان وب با زبان‌های برنامه‌نویسی می‌نویسند.
Conversion: تبدیل (تبدیل بازدیدکننده به مشتری)
اهدافی که برای سایت دارید، مثل ثبت‌نام در خبرنامه یا دانلود فایل.
Cookies: کوکی‌ها
داده‌هایی که سرور به مرورگر می‌فرستد. مرورگر دفعه‌ی بعد که به همان سرور سر بزند، این داده‌ها را پس می‌فرستد. از آن‌ها برای ردیابی دفعات مراجعه استفاده می‌شود. کاربرد رایج دیگرشان، ماندن در حساب کاربری است.
Crawl: خزش
وقتی موتورهای جستجو ربات‌هایی به سایت می‌فرستند تا بفهمند کدام صفحه‌ها وجود دارند و کدام نه، و تصمیم بگیرند چه محتوایی در نتایج نمایش داده یا حذف شود.
CreateJS
مجموعه‌ای از کتابخانه‌ها و ابزارهای متن‌باز جاوااسکریپت برای ساخت محتوای تعاملی HTML5، شامل پنج کتابخانه‌ی ماژولار. در پیاده‌سازی جلوه‌های انیمیشن و پشتیبانی از صدای HTML5 کمک می‌کند. به گفته‌ی منبع، Adobe، Microsoft و AOL از آن حمایت کرده‌اند.
CRM (Customer Relationship Management): مدیریت ارتباط با مشتری
نرم‌افزارهایی برای جمع‌آوری، تحلیل و نگهداری اطلاعات مشتریان، اهداکنندگان و مخاطبان بالقوه.
CSS (Cascading Style Sheet): شیوه‌نامه‌ی آبشاری
کدی که به مرورگر می‌گوید صفحه را چگونه نشان دهد و فونت، رنگ و سایر عناصر بصری را قالب‌بندی می‌کند.
CSS methodologies: روش‌شناسی‌های CSS
سیستم‌های مستند و رسمی برای نوشتن CSS، تا بتوان پروژه‌های فرانت‌اند را به‌صورت ماژول‌های کوچک و مستقل ساخت، نگه داشت و گسترش داد، نه یک بلوک بزرگ. این روش‌ها با مشکل «سراسری‌بودن» CSS مقابله می‌کنند که مدیریت استایل‌ها را در سیستم‌های بزرگ سخت می‌کند. BEM و OOCSS نمونه‌هایی از آن‌ها هستند.
CTA (Call to Action): فراخوان به اقدام
دکمه‌هایی در سایت که کاربر را به هدفی مشخص می‌رسانند، مثل ثبت‌نام در خبرنامه یا فرم تماس.
اصطلاح‌های حرف D
Data structures: ساختارهای داده
شیوه‌ای برای سازمان‌دهی و ذخیره‌ی داده با بیشترین کارایی، تا پیداکردن، دسترسی، مرتب‌سازی، افزودن و حذف آسان شود. انواعش شامل لیست پیوندی (linked list)، پشته (stack)، صف (queue) و مجموعه (set) است.
Debugging: اشکال‌زدایی
فرایند شناسایی و رفع باگ‌ها.
Deployment: استقرار
لحظه‌ای که سایت یا برنامه، بعد از توسعه و آزمایش، به‌صورت زنده منتشر می‌شود.
DevOps: دواپس
نظامی که توسعه، عملیات فناوری اطلاعات و تضمین کیفیت را هم‌راستا نگه می‌دارد تا محصول نهایی و همکاری‌ها بهتر شود.
Domain: دامنه
آدرس سایت، آن‌طور که در مرورگر وارد می‌شود.
Documentation: مستندات
مرجع مرکزی برای هر کسی که سایت یا نرم‌افزار را مدیریت، نگهداری یا استفاده می‌کند. ممکن است شامل نیازمندی‌ها، معماری و طراحی، ویژگی‌های فنی، داده‌ی کاربران یا اطلاعات بازاریابی باشد.
اصطلاح‌های حرف E
Ecommerce web development: توسعه‌ی وب تجارت الکترونیک
ساخت سایتی برای خرید و فروش محصول یا خدمات آنلاین. می‌تواند درآمد و تبدیل‌ها را بیشتر کند.
Enterprise web development: توسعه‌ی وب سازمانی
ساخت و طراحی سایت برای کسب‌وکارهای متوسط تا بزرگ (سازمانی). مهم‌ترین کار، انتخاب بهترین ساختار برای ارائه‌ی بهترین تجربه‌ی کاربری است.
اصطلاح‌های حرف F
Favicon: فاویکون
مخفف «favorite icon»؛ نمادی که در زبانه‌ی مرورگر کنار عنوان سایت دیده می‌شود.
Fields: فیلدها
ساده‌ترین بلوک‌های جمع‌آوری داده. بازدیدکنندگان در آن‌ها نام، ایمیل، یادداشت و چیزهای دیگر را وارد می‌کنند.
Firewall: دیوار آتش
سیستمی که شبکه‌ی امن را از شبکه‌ی ناامن محافظت می‌کند.
Framework: فریم‌ورک (چارچوب)
مجموعه‌ای از برنامه‌ها که در توسعه‌ی سایت یا نرم‌افزار استفاده می‌شود و زیربنای زبان برنامه‌نویسی مورد استفاده‌ی شما را فراهم می‌کند.
Front-end: فرانت‌اند
بخشی از سایت یا برنامه که کاربر می‌بیند.
FTP (File Transfer Protocol): پروتکل انتقال فایل
روشی برای انتقال فایل از یک رایانه به رایانه‌ی دیگر. نکته: FTP ساده رمزنگاری نمی‌کند. برای انتقال امن‌تر، SFTP یا FTPS را ترجیح دهید.
Full-stack: فول‌استک
توسعه‌دهنده‌ی فول‌استک روی هر سه لایه کار می‌کند: فرانت‌اند، بک‌اند و پایگاه داده.
اصطلاح‌های حرف G
GitHub: گیت‌هاب
پلتفرم ابری برای ذخیره، ساخت و ویرایش کد با ابزاری به نام Git. به یاد داشته باشید که Git ابزار کنترل نسخه است و GitHub سرویسی برای میزبانی و همکاری روی پروژه‌های Git.
GUI (Graphical User Interface): رابط کاربری گرافیکی
تصویر نحوه‌ی چیدمان سایت و شیوه‌ی تعامل با آن.
اصطلاح‌های حرف H
HTML (HyperText Markup Language): زبان نشانه‌گذاری فرامتن
توضیح می‌دهد مرورگر اینترنت چطور یک سند را به‌عنوان صفحه‌ی وب نشان دهد. از برچسب (tag)، عنصر (element) و ویژگی (attribute) ساخته شده است.
HTML5 KickStart
بسته‌ای جمع‌وجور از فایل‌های HTML، CSS و جاوااسکریپت که قول می‌دهد ساعت‌ها کار را برای توسعه‌دهندگان رابط کاربری صرفه‌جویی کند. با حدود ۳۰۰ کیلوبایت حجم، شامل دکمه و نوار ناوبری، آیکون‌های مقیاس‌پذیر (با Font Awesome)، چیدمان شبکه‌ای واکنش‌گرا و اسلایدشوی لمسی است.
HTTP (HyperText Transfer Protocol): پروتکل انتقال فرامتن
پروتکلی برای انتقال داده در اینترنت، از برنامه‌ی سرور HTTP به برنامه‌ی کلاینت HTTP.
HTTPS
نسخه‌ی ارتقایافته‌ی HTTP. سایت‌ها با HTTPS داده‌هایی مثل نام، آدرس و شماره‌ی کارت بانکی را رمزنگاری می‌کنند و از انتقال امن آن‌ها به سرور مطمئن می‌شوند.
HTTP status codes: کدهای وضعیت HTTP
اعداد سه‌رقمی‌ای که سرور برای اعلام وضعیت درخواست کلاینت برمی‌گرداند. فهرست کامل آن‌ها در بخش اول همین مقاله آمده است.
اصطلاح‌های حرف I
Information architecture: معماری اطلاعات
سازمان‌دهی روشن و منطقی اطلاعات پیچیده. یعنی ساختاری کاربرپسند که گشت‌وگذار در سایت‌ها و برنامه‌ها را آسان کند.
اصطلاح‌های حرف J
Java: جاوا
زبان برنامه‌نویسی محبوب و مستقل از پلتفرم که روی هر دستگاهی، فارغ از سیستم‌عامل، اجرا می‌شود. نکته: جاوا با جاوااسکریپت ارتباطی ندارد و دو زبان کاملاً متفاوتند.
JavaScript: جاوااسکریپت
عمدتاً زبانی سمت کلاینت است که در HTML صفحه جاسازی می‌شود و به مرورگر می‌رسد. توسعه‌دهندگان از آن برای افزودن خودکارسازی، انیمیشن و تعامل به صفحه‌ها استفاده می‌کنند.
jQuery: جی‌کوئری
کتابخانه‌ای که کار با جاوااسکریپت را ساده می‌کند و چند خط کد را در یک خط فشرده می‌کند.
اصطلاح‌های حرف L
Less Framework
فریم‌ورک فرانت‌اند مدرن برای ساخت طراحی‌های واکنش‌گرا. مثل Skeleton، فقط یک شبکه‌ی چیدمان ساده و تمیز است و چهار چیدمان آماده دارد: پیش‌فرض، تبلت، موبایل و موبایل عریض. نکته: آن را با Less، پیش‌پردازنده‌ی CSS، اشتباه نگیرید.
اصطلاح‌های حرف M
Meta tag: متا تگ
اطلاعات اضافی درباره‌ی صفحه‌ی وب یا عناصر آن، مثلاً چگونگی نمایش محتوا در نتایج گوگل، حق اثر یک تصویر یا کلیدواژه‌های اصلی یک افزونه.
Minification: کوچک‌سازی
حذف بخش‌های اضافی کد و نشانه‌گذاری برای کاهش حجم فایل.
Mobile-first: موبایل‌محور
رویکردی در طراحی و توسعه که موبایل را در اولویت می‌گذارد. سایت ابتدا برای صفحه‌ی کوچک ساخته می‌شود و بعد برای دسکتاپ.
MVP (Minimum Viable Product): کمینه‌ی محصول قابل‌ارائه
ساده‌ترین نسخه از محصول که می‌توان به بازار عرضه کرد. توسعه‌دهندگان روی قابلیت‌های هسته‌ای و ضروری تمرکز می‌کنند و بعد از انتشار و جمع‌آوری بازخورد، قابلیت‌های کامل را می‌سازند.
MySQL: مای‌اس‌کیوال
محبوب‌ترین سیستم مدیریت پایگاه داده‌ی متن‌باز جهان.
اصطلاح‌های حرف O
OOTB (Out of the Box): آماده‌به‌کار
گزینه‌های پلاگ‌اندپلی برای ویژگی‌ها و عملکردها که بدون نیاز به سفارشی‌سازی یا پیکربندی دانلود و نصب می‌شوند.
Opening/closing tags: برچسب‌های باز و بسته
علامت‌های کوچک‌تر و بزرگ‌تر (< >) که دو طرف یک عنصر HTML را می‌گیرند و ساختار صفحه را می‌سازند. برچسب بسته یک اسلش دارد (</>).
Operating system: سیستم‌عامل
نرم‌افزاری که به کاربر اجازه می‌دهد برنامه‌ها را روی دستگاه اجرا کند.
اصطلاح‌های حرف P
Page template: قالب صفحه
چیدمان یک صفحه‌ی وب. صفحه‌هایی با ساختار مشابه از یک قالب مشترک استفاده می‌کنند.
PHP (Hypertext Preprocessor)
زبان اسکریپت‌نویسی سمت سرور برای تولید محتوای پویا، ارسال و دریافت کوکی، کنترل دسترسی کاربر و رمزنگاری داده.
Plugin: افزونه
ابزار الحاقی که قابلیت بیشتری به نرم‌افزار موجود اضافه می‌کند.
Property: ویژگی (در CSS)
مشخصه‌هایی که CSS تعیین می‌کند، مثل طرح رنگ و فونت.
اصطلاح‌های حرف R
Redirects: تغییر مسیرها (ریدایرکت)
هدایت خودکار از یک URL به URL دیگر، معمولاً از آدرس قدیمی سایت به همان صفحه در سایت جدید. انواعش را در بخش کدهای ۳xx ببینید.
Registrar: ثبت‌کننده‌ی دامنه
شرکتی که برای ثبت دامنه از آن استفاده می‌شود.
Resolution: وضوح (رزولوشن)
اینکه یک تصویر یا گرافیک تا چه اندازه می‌تواند روی نمایشگر رندر شود.
Responsive design: طراحی واکنش‌گرا
سایت‌هایی که خودشان را با صفحه‌ای که روی آن دیده می‌شوند تنظیم می‌کنند.
اصطلاح‌های حرف S
SaaS platforms: بسترهای نرم‌افزار به‌عنوان سرویس
«نرم‌افزار به‌عنوان سرویس»؛ کاربران از طریق مرورگر فایل‌ها را به اشتراک می‌گذارند و روی پروژه‌ها همکاری می‌کنند. نکته‌ی دقت: منبع اصلی آن را «ساده‌ترین بستر ابری» نامیده، اما دقیق‌تر این است که SaaS نرم‌افزار آماده‌ای است که از طریق اینترنت ارائه می‌شود، نه لایه‌ی پایه‌ی زیرساخت ابری.
Server: سرور
رایانه‌هایی که نرم‌افزاری اجرا می‌کنند تا کاربران به سایت شما دسترسی پیدا کنند و میزبانی را در خود جای می‌دهند.
Sitemap: نقشه‌ی سایت
خلاصه‌ای از همه‌ی صفحه‌های سایت، به‌ترتیب سلسله‌مراتبی. نسخه‌ی XML آن به موتورهای جستجو کمک می‌کند صفحه‌ها را پیدا کنند.
Skeleton
قالب CSS ساده و تمیز و واکنش‌گرا برای سایت‌ها و برنامه‌های HTML5، با همان چیزهایی که لازم دارید و نه بیشتر. ویژگی‌های شاخصش: چیدمان شبکه‌ای واکنش‌گرا، media queryهای استاندارد برای استایل مخصوص هر دستگاه، یک کلاس CSS برای تصاویر واکنش‌گرا که با شبکه مقیاس می‌گیرند، یک قالب PSD برای طراحی اولیه و HTML5 shiv برای مرورگرهای قدیمی.
Slider: اسلایدر
چرخه‌ی تصاویری که معمولاً در صفحه‌ی اصلی سایت می‌چرخد و عکس‌ها، لینک‌ها و محتوای مختلف را برجسته می‌کند.
Software stack: پشته‌ی نرم‌افزاری
بسته‌هایی از نرم‌افزارها که با هم بک‌اند سایت را می‌سازند.
SproutCore
فریم‌ورک فرانت‌اند برای ساخت سریع برنامه‌های HTML5. از الگوی معماری MVC پیروی می‌کند و قول می‌دهد تجربه‌ای شبیه برنامه‌ی بومی در وب بسازد.
SSL (Secure Sockets Layer)
پروتکل امنیتی استاندارد که تضمین می‌کند همه‌ی داده‌ی رد و بدل‌شده بین سرور وب و مرورگر رمزنگاری می‌ماند. نکته‌ی فنی: SSL نسخه‌ی قدیمی این فناوری است. امروز مرورگرها و سرورها از جانشین آن، TLS، استفاده می‌کنند (Rescorla, 2018). اما نام «SSL» همچنان رایج است.
SSL certificate: گواهی SSL
فایل‌های داده‌ی کوچکی که اطلاعات ردوبدل‌شده بین سرور وب و مرورگر را رمزنگاری می‌کنند تا خصوصی و در برابر هکرها محافظت‌شده بماند.
SSO (Single Sign-On): ورود یکپارچه
نرم‌افزاری که اجازه می‌دهد با یک سرویس به همه‌ی حساب‌هایتان وارد شوید. به‌جای ورود جداگانه به هر حساب، فقط یک بار به SSO وارد می‌شوید.
اصطلاح‌های حرف T
Text editor: ویرایشگر متن
نرم‌افزاری برای نوشتن متن ساده و بدون قالب‌بندی.
Top-level domains: دامنه‌های سطح بالا (TLD)
بخش دوم هر نام دامنه، یعنی بعد از نقطه. معمولاً دو یا سه حرف دارد، هرچند بعضی بلندتر هم هستند (مثل .com).
اصطلاح‌های حرف U
UI (User Interface): رابط کاربری
عناصر بصری که سایت یا برنامه را می‌سازند.
UX (User Experience): تجربه‌ی کاربری
تعامل کاربر با محصول، با تمرکز بر اینکه این تجربه چقدر رضایت‌بخش و موفق است.
اصطلاح‌های حرف W
Web3: وب۳
دیدگاهی غیرمتمرکزتر از وب جهانی که بر بلاک‌چین و ارزهای رمزنگاری‌شده بنا شده و می‌خواهد اینترنت را برای کاربران در دسترس‌تر، امن‌تر و خصوصی‌تر کند.
Web app: برنامه‌ی وب
برنامه‌هایی که از طریق مرورگر اینترنت به آن‌ها وصل می‌شوید و خودشان را با دستگاهی که روی آن دیده می‌شوند تطبیق می‌دهند.
Web development: توسعه‌ی وب
فرایند ساخت سایت‌ها در اینترنت. دامنه‌ی این اصطلاح وسیع است. می‌توانید یک صفحه را از قالب Wix بسازید یا یک سایت عظیم با هزاران صفحه‌ی اورجینال. هر دو از نظر فنی توسعه‌ی وب‌اند.
Website maintenance: نگهداری سایت
کارهایی که برای عملکرد درست و به‌روز بودن سایت لازم است: بررسی منظم مشکلات، رفع آن‌ها و به‌روزرسانی.
Website management: مدیریت سایت
مجموعه‌ای از فرایندها که سایتی حرفه‌ای، امن و کارآمد می‌سازد. شامل نگهداری، به‌روزرسانی و هدف‌های توسعه‌ی بلندمدت.
Website security analysis: تحلیل امنیت سایت
حسابرسی عمیق سطح امنیت فعلی سایت و اقدامات امنیتی آن. با آن می‌توانید نقاط ضعف و مشکلات امنیتی را شناسایی و رفع کنید.
Widgets: ویجت‌ها
برنامه‌هایی که انجام عملکردهای تعاملی مشخصی را روی سایت ممکن می‌کنند.
Wireframe: وایرفریم (طرح اسکلتی)
ساختار اسکلتی ساده‌ی یک سایت.
WYSIWYG (What You See Is What You Get): آنچه می‌بینید همان است که می‌گیرید
ویرایشگر محتوای بصری در CMS که بدون دانستن HTML می‌توانید محتوای سایت را تغییر دهید.
اصطلاح‌های حرف Z
Zebra
فریم‌ورک رابط کاربری متن‌باز و غنی که از بوم HTML5 (canvas) به‌عنوان ستون فقرات رندر استفاده می‌کند. به ادعای خودش، شروع کار با آن «علم موشکی» نیست و در پنج دقیقه می‌توان شروع کرد.
نکته درباره‌ی فریم‌ورک‌های نام‌برده: CreateJS، HTML5 KickStart، Less Framework، Skeleton، SproutCore و Zebra توضیح‌هایشان را از منبع اصلی گرفته‌ام. پیش از استفاده در پروژه‌ی تازه، وضعیت نگهداری و به‌روزرسانی هر کدام را بررسی کنید.
سؤالات متداول
واژه‌نامه توسعه وب چیست؟
فهرستی از اصطلاح‌های رایج طراحی و توسعه‌ی سایت و برنامه‌ی وب، همراه توضیح ساده‌ی هرکدام، تا کسانی که تازه شروع کرده‌اند معنای واژه‌ها را سریع پیدا کنند.
تفاوت ۳۰۱ و ۳۰۲ چیست؟
۳۰۱ انتقال دائمی است و گوگل آن را سیگنال قوی می‌داند که مقصد باید صفحه‌ی اصلی باشد. ۳۰۲ موقتی است و سیگنال ضعیف‌تری می‌دهد (Google, n.d.).
برای صفحه‌ی حذف‌شده کدام کد را برگردانیم؟
اگر جایگزینی با محتوای مشابه ندارید، ۴۰۴ یا ۴۱۰ برگردانید.
تفاوت HTTP و HTTPS چیست؟
HTTPS همان HTTP با رمزنگاری است. داده‌های حساس مثل نام، آدرس و شماره‌ی کارت بانکی را در مسیر محافظت می‌کند.
SSL و TLS چه فرقی دارند؟
TLS جانشین SSL است. امروز ارتباط امن وب از TLS استفاده می‌کند، اما نام «گواهی SSL» هنوز رایج است.
کد ۴۱۸ جدی است؟
نه. شوخی اول آوریل ۱۹۹۸ است و در ارتباط واقعی وب کاربرد استاندارد ندارد.
منابع
Bray, T. (2016). An HTTP status code to report legal obstacles (RFC 7725). Internet Engineering Task Force. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7725
Dusseault, L. (Ed.). (2007). HTTP extensions for Web Distributed Authoring and Versioning (WebDAV) (RFC 4918). Internet Engineering Task Force. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4918
Fielding, R., Nottingham, M., & Reschke, J. (Eds.). (2022). HTTP semantics (RFC 9110). Internet Engineering Task Force. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc9110
Google. (n.d.). How HTTP status codes, and network and DNS errors affect Google Search. Google Search Central. https://developers.google.com/search/docs/crawling-indexing/http-network-errors
Masinter, L. (1998). Hyper Text Coffee Pot Control Protocol (HTCPCP/1.0) (RFC 2324). Internet Engineering Task Force. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2324
Nottingham, M., & Fielding, R. (2012). Additional HTTP status codes (RFC 6585). Internet Engineering Task Force. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6585
Rescorla, E. (2018). The Transport Layer Security (TLS) protocol version 1.3 (RFC 8446). Internet Engineering Task Force. https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8446
WebFX. (2026). Web development terms and glossary in 2026. https://www.webfx.com/web-development/glossary/
دیدگاه‌ها