کتاب امپراطور هراس

شناسنامه کتاب امپراطور هراس

نویسنده:جولی اتسوکا

مترجم:روشنک ضرابی

انتشارات: کتاب کوله پشتی

قطع: رقعی

تعداد صفحه: 120

خرید این رمان از پایگاه ایران کتاب!

آشنایی با جولی اوتسوکا

جولی اوتسوکا در سال ۱۹۶۲ در کالیفرنیا به دنیا آمد و در خانواده‌ای ژاپنی‌تبار بزرگ شد. او در مقطع کارشناسی در دانشگاه ییل هنر خواند و مدتی به‌عنوان نقاش فعالیت کرد، اما بعدها مسیرش را به سمت نویسندگی تغییر داد و در سال ۱۹۹۹ از دانشگاه کلمبیا مدرک MFA در نویسندگی گرفت. تجربهٔ هنری او در نقاشی بعدها نیز در شیوهٔ نوشتنش دیده می‌شود؛ نثر او اغلب تصویری، دقیق، کم‌حرف و متکی بر جزئیات است، نه توضیح‌های طولانی و مستقیم (Otsuka, n.d.; National Endowment for the Arts, ۲۰۱۷).

نخستین رمان او، کتاب امپراطور هراس (When the Emperor Was Divine)، در سال ۲۰۰۲ منتشر شد و به تجربهٔ بازداشت ژاپنی‌تبارهای آمریکایی در دوران جنگ جهانی دوم پرداخت. این اثر به‌شدت از تاریخ خانوادهٔ خود اوتسوکا تأثیر گرفته است: پدربزرگش یک روز پس از حمله به پرل هاربر توسط FBI به ظن جاسوسی برای ژاپن دستگیر شد و مادر، مادربزرگ و دایی او نیز در اردوگاه توپاز در یوتا زندانی شدند. بااین‌حال، رمان صرفاً خاطره‌نگاری خانوادگی نیست؛ اوتسوکا با تبدیل این تجربه به داستان، آن را به روایتی گسترده‌تر دربارهٔ حذف هویت، ترس جمعی و بی‌پناهی انسان در برابر تصمیم‌های سیاسی تبدیل می‌کند (National Endowment for the Arts, ۲۰۱۷; Otsuka, n.d.).

اوتسوکا پس از نخستین رمانش، بودای زیرشیروانی را در سال ۲۰۱۱ و شناگران را در سال ۲۰۲۲ منتشر کرد. آثار او جوایز مهمی به دست آورده‌اند؛ از جمله جایزهٔ PEN/Faulkner برای بودای زیرشیروانی و Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction برای شناگران. همچنین کتاب امپراطور هراس برندهٔ جایزهٔ ادبی آسیایی-آمریکایی و Alex Award انجمن کتابخانه‌های آمریکا شد. اوتسوکا در آثارش بارها به تجربه‌های تاریخی و روانی گروه‌هایی می‌پردازد که هویتشان زیر فشار جامعه، سیاست یا حافظه قرار گرفته است (Otsuka, n.d.; National Book Foundation, n.d.).

خلاصهٔ کتاب امپراطور هراس

کتاب امپراطور هراس با مادری ژاپنی‌تبار در برکلی کالیفرنیا آغاز می‌شود که یک اعلامیهٔ دولتی را می‌بیند: خانواده‌های ژاپنی‌تبار باید خانه‌هایشان را ترک کنند و به محل‌های بازداشت منتقل شوند. پدر خانواده پیش‌تر، پس از حمله به پرل هاربر، توسط FBI دستگیر شده و غایب است؛ بنابراین مادر باید به‌تنهایی خانه، وسایل و زندگی‌شان را جمع کند. او سگشان را می‌کشد، وسایل ارزشمند را می‌فروشد یا پنهان می‌کند و همراه دختر و پسرش راهی می‌شود. کودکان با توضیحی ساده روبه‌رو می‌شوند: قرار است به «سفر» بروند. اما این سفر در واقع آغاز حذف تدریجی زندگی قبلی آنهاست. خانواده ابتدا به یک مرکز موقت و سپس به اردوگاهی در بیابان یوتا منتقل می‌شود؛ جایی با سربازان مسلح، سیم خاردار، ساختمان‌های موقت و شرایطی که در آن آدم‌ها نه به‌عنوان شهروند، بلکه به‌عنوان جمعیتی مشکوک نگهداری می‌شوند (Otsuka, ۲۰۰۲; National Endowment for the Arts, ۲۰۱۷).

در اردوگاه، کتاب امپراطور هراس از زاویهٔ دید اعضای خانواده تجربهٔ بازداشت را دنبال می‌کند. دختر و پسر، هرکدام به شیوهٔ خودشان با محیط تازه کنار می‌آیند؛ یکی با ترس، خجالت و تلاش برای عادی جلوه‌دادن زندگی، و دیگری با نوعی بی‌حسی و سازگاری تدریجی با جهانی که در آن آزادی محدود شده است. مادر نیز در تلاش است شکل ظاهری زندگی خانوادگی را حفظ کند، اما اردوگاه به‌تدریج احساس امنیت، حریم شخصی و هویت آنها را می‌فرساید. در این میان، پدر همچنان غایب است و خانواده نمی‌داند چه زمانی برمی‌گردد. پس از سال‌ها، او سرانجام آزاد می‌شود و به خانه بازمی‌گردد؛ اما بازگشت او به معنای بازگشت زندگی قبلی نیست. خانه هنوز وجود دارد، اما خانواده دیگر همان خانوادهٔ قبل از جنگ نیست.

وقتی جامعه مدام به کسی می‌گوید «تو خطرناکی»، ممکن است سرانجام خودِ آدم هم نداند باید از اتهام دفاع کند یا از تصویری که دیگران از او ساخته‌اند.

در فصل پایانی کتاب امپراطور هراس، پدر با خانواده به خانه برگشته، اما تجربهٔ بازداشت و سوءظن، او را از درون تغییر داده است. روایت به شکل اعترافی از زبان او پیش می‌رود؛ اعترافی که در آن مرز میان حقیقت، ترس و فشار روانی عمداً مبهم می‌شود. او گویی تمام اتهام‌هایی را که جامعه و حکومت به او نسبت داده‌اند، به زبان می‌آورد؛ نه لزوماً چون واقعاً مرتکب آنها شده، بلکه چون سال‌ها در فضایی زندگی کرده که باید بی‌گناهی خود را ثابت می‌کرد. خانواده پس از بازگشت با نگاه‌های خصمانه و رفتارهای نژادپرستانهٔ همسایگان روبه‌رو می‌شود و درمی‌یابد که «پایان جنگ» الزاماً به معنای پایان خشونت نیست. اوتسوکا در پایان، با حذف نام‌های مشخص شخصیت‌ها، نشان می‌دهد که چگونه این خانواده می‌تواند نمایندهٔ هزاران خانوادهٔ دیگری باشد که هویتشان به یک برچسب جمعی تقلیل داده شد. خود نویسنده نیز توضیح داده است که بی‌نام‌کردن شخصیت‌ها برایش راهی بود تا نشان دهد از این آدم‌ها تقریباً همه‌چیز گرفته شده است، اما هنوز بخشی از هویت شخصی آنها باید باقی بماند.

پیام کتاب امپراطور هراس

۱. ترس می‌تواند انسان‌های عادی را به ابزار بی‌عدالتی تبدیل کند

در کتاب امپراطور هراس، فقط حکومت نیست که خانواده را از خانه بیرون می‌کند؛ ترس عمومی هم به این روند نیرو می‌دهد. وقتی یک جامعه از گروهی می‌ترسد، خیلی راحت می‌تواند بی‌عدالتی را با نام «امنیت» توجیه کند.

۲. نژادپرستی فقط نفرت آشکار نیست؛ گاهی یک تصمیم اداری است

فاجعه با یک اعلامیه، یک دستور و چند مقررات شروع می‌شود. وقتی انسان‌ها به‌جای نام و شخصیتشان با نژاد و تبارشان طبقه‌بندی شوند، تبعیض می‌تواند ظاهری قانونی و عادی پیدا کند.

۳. از دست دادن خانه، فقط از دست دادن یک ساختمان نیست

خانواده پس از بازگشت می‌تواند به خانهٔ سابقش برگردد، اما دیگر نمی‌تواند دقیقاً همان آدم‌های قبل باشد. تبعید و بازداشت، حس تعلق و امنیت را از درون آدم تغییر می‌دهد.

۴. سکوت همیشه نشانهٔ آرامش نیست

شخصیت‌های کتاب امپراطور هراس خیلی چیزها را به زبان نمی‌آورند؛ اما همین سکوت‌ها پر از ترس، خشم و تحقیرند. گاهی آدم برای زنده ماندن، احساساتش را پنهان می‌کند و بعد دیگر نمی‌داند چگونه باید آنها را بیان کند.

۵. جنگ تمام می‌شود، اما آثارش ممکن است در ذهن آدم‌ها ادامه پیدا کند

بازگشت خانواده به خانه، پایان ظاهری ماجراست؛ اما آسیب روانی، بی‌اعتمادی و نگاه نژادپرستانه هنوز باقی مانده‌اند. تاریخ وقتی واقعاً تمام نمی‌شود که جنگ تمام شود؛ وقتی تمام می‌شود که انسان‌ها بتوانند دوباره احساس امنیت و کرامت کنند.

برداشت شخصی من

منابع

National Book Foundation. (n.d.). Julie Otsuka. National Book Foundation: Julie Otsuka

National Endowment for the Arts. (2017). NEA Big Read: When the Emperor Was Divine. NEA Big Read: When the Emperor Was Divine

Otsuka, J. (2002). When the emperor was divine. Alfred A. Knopf.

Otsuka, J. (n.d.). About. Julie Otsuka: About

Otsuka, J. (2017, June 22). NEA Big Read: An interview with Julie Otsuka. National Endowment for the Arts. Interview with Julie Otsuka

Penguin Random House. (n.d.). When the Emperor Was Divine. Penguin Random House: When the Emperor Was Divine