سند ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید که در جلسه ۸۹۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ ۲۴ بهمن ۱۴۰۲ تصویب شد، به‌عنوان یک برنامه جامع و فراگیر برای توسعه فرهنگ مطالعه در کشور طراحی شده است. این سند با تاکید بر دسترسی عادلانه به منابع خواندنی، تقویت فرهنگ مطالعه، و نهادینه‌سازی خواندن مفید، نقشه راهی برای دستگاه‌های اجرایی و فرهنگی کشور ارائه می‌دهد. در این گزارش، ابعاد مختلف این سند، از جمله اهداف، وظایف، ساختار اجرایی، و نقش دستگاه‌های مختلف بررسی می‌شود.
آنچه خواهید خواند!
۱. مقدمه
کتاب و مطالعه در فرهنگ ایرانی-اسلامی جایگاهی والا دارد. تأکید بر خواندن به‌عنوان ابزار گفتمان‌سازی فرهنگی، افزایش آگاهی عمومی، و حفظ هویت ملی، همواره مورد توجه اندیشمندان و سیاست‌گذاران کشور بوده است. در همین راستا، شورای عالی انقلاب فرهنگی سند ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید را تصویب کرد تا چارچوبی نظام‌مند برای ترویج فرهنگ مطالعه در کشور ایجاد کند.
۲. ضرورت تدوین سند ملی خواندن
۲.۱. چالش‌های موجود در حوزه مطالعه در ایران
√ کاهش سرانه مطالعه در میان اقشار مختلف جامعه
√ نبود دسترسی عادلانه به منابع خواندنی در مناطق کم‌برخوردار
√ عدم انسجام برنامه‌های ترویج مطالعه در دستگاه‌های فرهنگی و آموزشی
√ تأثیر رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی بر کاهش انگیزه مطالعه عمیق
√ مشکلات نشر و توزیع کتاب و هزینه‌های بالای تولید و خرید کتاب
۲.۲. اهداف اصلی سند
سند ملی خواندن، به‌عنوان یک برنامه راهبردی، اهداف زیر را دنبال می‌کند:
√ افزایش سرانه مطالعه و دسترسی عمومی به منابع خواندنی
√ تقویت فرهنگ کتابخوانی در میان گروه‌های سنی مختلف
√ استفاده از فناوری‌های نوین برای ترویج خواندن
√ هم‌افزایی میان دستگاه‌های فرهنگی و آموزشی
√ حمایت از تولید محتوای خواندنی متناسب با نیازهای جامعه ایرانی
۳. ساختار اجرایی سند
۳.۱. کارگروه ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید
به‌منظور پایش اجرای سند ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید، یک کارگروه دائمی با حضور نمایندگان ۲۱ نهاد و سازمان دولتی و غیردولتی تشکیل شده است. برخی از اعضای این کارگروه عبارت‌اند از:
√ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور
√ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
√ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
۳.۲. وظایف کارگروه
√ سیاست‌گذاری کلان در حوزه ترویج مطالعه
√ نظارت بر عملکرد دستگاه‌های مرتبط
√ ایجاد هماهنگی میان نهادهای فرهنگی و آموزشی
√ ارزیابی تأثیر سیاست‌ها و ارائه اصلاحات لازم
۴. راهکارهای اجرایی سند
سند ملی خواندن در چهار محور اصلی اجرا می‌شود:
۴.۱. تولید محتوای خواندنی مفید
√ حمایت از تألیف آثار باکیفیت و مفید برای گروه‌های سنی مختلف
√ ساماندهی بازار نشر و نظارت بر ترجمه و تألیف کتاب‌ها
√ حمایت از تولید کتاب‌های گویا و بریل برای نابینایان و ناشنوایان
√ توسعه بازار کتاب دیجیتال در کشور
۴.۲. عمومی‌سازی فرهنگ مطالعه
√ تولید برنامه‌های ترویجی کتابخوانی در صداوسیما
√ استفاده از شخصیت‌های فرهنگی و مذهبی برای ترویج مطالعه
√ تخصیص ۳ درصد از تبلیغات شهری به تبلیغ فرهنگ مطالعه
√ گنجاندن برنامه‌های مطالعه در آثار سینمایی، نمایش‌ها و موسیقی
۴.۳. بهبود دسترسی به منابع خواندنی
√ احداث ۵۰ کتابخانه عمومی جدید در سال
√ ارائه عضویت رایگان در کتابخانه‌ها برای اقشار کم‌درآمد
√ گسترش خدمات کتابخانه‌های دیجیتال برای فارسی‌زبانان سراسر جهان
√ توسعه زیرساخت‌های فروش کتاب الکترونیکی در مناطق کم‌برخوردار
۴.۴. آموزش و پژوهش در حوزه مطالعه
√ نهادینه‌سازی “زنگ خواندن” در مدارس
√ پایش و رفع اختلالات خواندن در دانش‌آموزان
√ هدایت پژوهش‌های دانشگاهی به سمت مطالعات خواندن
√ طراحی دوره‌های آموزشی برای کتابداران و معلمان
۵. ارزیابی و اصلاح سند
این سند دارای اعتبار ۵ ساله است و پس از آن، بر اساس نیازهای جدید فرهنگی و اجتماعی کشور مورد بازبینی و اصلاح قرار خواهد گرفت.
۶. نتیجه‌گیری
سند ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید، نخستین برنامه جامع و نظام‌مند برای افزایش سرانه مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی در ایران است. این سند با تمرکز بر افزایش دسترسی، تولید محتوای مفید، گسترش تبلیغات فرهنگی و به‌کارگیری فناوری‌های نوین، می‌تواند زمینه‌ساز تحولی پایدار در حوزه مطالعه و کتابخوانی باشد. اجرای صحیح این سند نیازمند همکاری همه‌جانبه نهادهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی است.
۷. پرسش‌های متداول (FAQ)
۱. هدف اصلی سند ملی خواندن چیست؟
- افزایش سرانه مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی در ایران.
۲. چه سازمان‌هایی در اجرای این سند نقش دارند؟
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، صداوسیما، وزارت آموزش و پرورش و ۱۷ نهاد دیگر.
۳. آیا کتابخانه‌های جدیدی ساخته خواهند شد؟
- بله، سالانه حداقل ۵۰ کتابخانه جدید ساخته خواهد شد.
۴. آیا عضویت در کتابخانه‌ها رایگان خواهد شد؟
- بله، برای سه دهک پایین جامعه عضویت کتابخانه‌ها رایگان خواهد بود.
۵. چگونه از خدمات کتاب‌های صوتی و دیجیتال بهره‌مند شویم؟
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سالانه ۵ میلیون مجوز برای استفاده از کتاب‌های دیجیتال فراهم خواهد کرد.
۶. چگونه کودکان و نوجوانان به مطالعه تشویق خواهند شد؟
- ایجاد برنامه‌های ترویجی، تقویت کتابخانه‌های مدارس و معرفی شخصیت‌های فرهنگی ایرانی-اسلامی.
۷. آیا بودجه‌ای برای تبلیغ مطالعه اختصاص داده شده است؟
- بله، ۳ درصد از تبلیغات شهری و ۵ درصد از تولیدات پیام‌رسان‌های داخلی به ترویج مطالعه اختصاص خواهد یافت.
۸. آیا محتوای خواندنی برای نابینایان و ناشنوایان در نظر گرفته شده است؟
- بله، تولید کتاب‌های بریل و صوتی برای این گروه در دستور کار است.
۹. چگونه از اجرای این سند اطمینان حاصل می‌شود؟
- یک کارگروه ملی، متشکل از ۲۱ سازمان، وظیفه نظارت و ارزیابی اجرای سند را بر عهده دارد.
۱۰. آیا این سند قابل تغییر و اصلاح است؟
- بله، پس از ۵ سال مورد بازبینی قرار خواهد گرفت.
منابع
شورای عالی انقلاب فرهنگی. (۱۴۰۳). سند ملی خواندن و ترویج مطالعه مفید. تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
دیدگاه‌ها