زبانهای کشور ایران

ایران کشوری در قاره آسیا است که ۸۵,۰۲۹,۰۰۰ نفر جمعیت دارد و میزبان ۶۶ زبان بومی زنده (living indigenous) است. یکی از این زبان‌ها، فارسی ایرانی (Iranian Persian) به زبان رسمی جمهوری اسلامی ایران است. علاوه بر این، ۱۳ زبان زنده غیربومی (living non-indigenous) نیز در کشور رایج هست. در آموزش رسمی، از ۲ زبان بومی به عنوان زبان‌های آموزشی استفاده می‌شود. در ادامه به بررسی زبانهای کشور ایران خواهیم پرداخت.

موقعیت و جمعیت

کشور ایران با نام رسمی جمهوری اسلامی ایران در منطقه غرب آسیا قرار گرفته و در تصویر زیر موقعیت این کشور قابل مشاهده است.

بر اساس اطلاعات جمعیت شناختی (تیرماه ۱۴۰۳) برای این کشور اطلاعات زیر ارائه شده است:

جمعیت: ۸۵,۰۲۹,۰۰۰ نفر

زبانهای زنده: ۶۶ زبان

نرخ سواد: ۸۶ درصد

شاخص حیات زبانهای ایران

بر اساس نمودار ارائه شده در اطلس جهانی زبانها، وضعیت شاخص حیات زبانها در این کشور به شرح زیر است:

همانطور که در نمودار زبانهای کشور ایران مشخص شده است، ۵ زبان در شاخص نهادینه شده (institutional)، ۲۱ زبان در وضعیت پایدار (stable)، ۴۰ زبان در حالت (Endangered) قرار گرفته و خوشبختانه زبان منقرض شده وجود دارد.

فهرست زبانهای کشور ایران

در ادامه فهرست کامل این زبانها مشخص شده است. سه حرف ابتدای هر ردیف کد اختصاصی آن زبان و نام بعد از فصل تیره، عنوان رسمی آن زبان هست.

avd – Alviri-Vidari
hye – Armenian
atn – Ashtiani
ave – Avestan
bqi – Bakhtiâri
bsg – Bashkardi
ckb – Central Kurdish
myz – Classical Mandaic
def – Dezfuli
esh – Eshtehardi
gzi – Gazi
glk – Gilaki
goz – Gozarkhani
hac – Gurani
hrz – Harzani
huy – Hulaulá
pes – Iranian Persian
psc – Iranian Sign Language
xkp – Kabatei
xkj – Kajali
kgn – Karingani
qxq – Kashkay
klj – Khalaj
auz – Khorasan Arabic
kmz – Khorasani Turkish
xkc – Kho’ini
kfm – Khunsari
okh – Koresh-e Rostam
ktl – Koroshi
lki – Laki
zum – Laraki
lrl – Lari
lsa – Lasgerdi
vmh – Maraghei
mzn – Mazandarani
acm – Mesopotamian Arabic
ntz – Natanzi
nyq – Nayini
mid – Neo-Mandaic
kmr – Northern Kurdish
lrc – Northern Luri
prd – Parsi-Dari
rat – Razajerdi
rdb – Rudbari
sgr – Sangisari
smy – Semnani
syn – Senaya
srz – Shahmirzadi
shm – Shahrudi
ssh – Shihhi Arabic
siy – Sivandi
soj – Soi
sqo – Sorkhei
azb – South Azerbaijani
bcc – Southern Balochi
sdh – Southern Kurdish
luz – Southern Luri
pbt – Southern Pashto
fay – Southwestern Fars
tks – Takestani
tly – Talysh
tuk – Turkmen
tov – Upper Taromi
vaf – Vafsi
bgn – Western Balochi
gbz – Zoroastrian Dari

خانواده‌های زبانی

هر یک از زبانهای رایج در کشور ایران ممکن است متعلق به یک یا چند خانواده زبانی مختلف باشند، در فهرست زیر وضعیت تعلق هر زبان به خانواده‌های زبانی را نشان داده‌ایم.

همانطور که در نمودار خانواده زبانهای کشور ایران (تیر ۱۴۰۳) مشاهده می‌شود، ۵۳ زبان به خانواده هند و اروپایی (Indo-European)، ۷ زبان متعلق به زبان آفر و آسیایی (Afro-Asiatic)، ۵ زبان متعلق به خانواده زبانهای ترکی (Turkic) و یک زبان در خانواده زبانهای اشاره (Sign language) قرار دارد.

کنوانسیون‌های سیاست زبانی

ایران کنوانسیون‌های بین‌المللی زیر را که به حقوق زبان‌های بومی می‌پردازند، پذیرفته است.

CDE (1968)
CSICH (2006)
ICCPR (1975)
UNCRPD (2009)
UNDRIP (2007)

زبانهای ایرانی به دلیل اهمیت ذاتی خود در مطالب آینده به طور جامع مورد بررسی قرار خواهند گرفت.