فلسفه همیشه از کتاب‌های دشوار و بحث‌های پیچیده شروع نمی‌شود؛ گاهی از زندگی یک انسان آغاز می‌شود، از پرسشی که او را رها نمی‌کند یا از تصمیمی که مسیر زندگی‌اش را تغییر می‌دهد. کتاب بزرگان فلسفه اثر هنری توماس، به سراغ زندگی و اندیشهٔ فیلسوفان بزرگ می‌رود و تلاش می‌کند آن‌ها را نه فقط به‌عنوان نام‌هایی در تاریخ فلسفه، بلکه به‌عنوان انسان‌هایی با زندگی، دغدغه، شکست، انتخاب و نگاه خاص خودشان به جهان معرفی کند. ارزش چنین کتابی در این است که فلسفه را از میان تعریف‌های خشک و اصطلاحات پیچیده بیرون می‌آورد و آن را به زندگی واقعی انسان‌ها نزدیک می‌کند؛ چون برای فهم اندیشهٔ یک فیلسوف، گاهی باید اول خودِ آدمی را شناخت که آن اندیشه را در ذهن و زندگی‌اش ساخته است.
آنچه خواهید خواند!
شناسنامه کتاب بزرگان فلسفه
نویسنده: هنری توماس
مترجم: فریدون بدره ای
انتشارات: علمی و فرهنگی
قطع: وزیری
تعداد صفحه: 446
خرید این اثر از ایران کتاب با تخفیف ویژه!
آشنایی با هِنری توماس
هنری توماس، نام ادبی هنری توماس شنیْت‌کیند (Henry Thomas Schnittkind)، در ۱۸ اوت ۱۸۸۸ در شهر مرتز، در امپراتوری روسیه، به دنیا آمد؛ منطقه‌ای که امروز در محدودهٔ لیتوانی قرار دارد. او تقریباً در ده‌سالگی به همراه خانواده‌اش به نیویورک مهاجرت کرد و زندگی‌اش از همان سال‌های کودکی میان دو جهان فرهنگی شکل گرفت: ریشه‌های اروپایی و جامعهٔ آمریکایی. شاید همین تجربهٔ جابه‌جایی و آشنایی با فرهنگ‌های مختلف بعدها در علاقهٔ او به ادبیات، تاریخ و زندگی شخصیت‌های بزرگ نقش داشته باشد (Schnittkind, ۱۹۷۰; The American Jewish Archives, ۲۰۱۲).
توماس از آن نویسندگانی بود که فقط به یک حوزه محدود نماند. او در دانشگاه هاروارد تحصیل کرد و سه مدرک دانشگاهی گرفت: کارشناسی در سال ۱۹۰۹، کارشناسی ارشد در سال ۱۹۱۰ و دکتری در سال ۱۹۱۳. چند سال بعد، در ۱۹۱۵، در سازمان‌دهی شرکت انتشاراتی استراتفورد در بوستون نقش داشت و تا سال ۱۹۳۰ ریاست آن را بر عهده گرفت. او همچنین سردبیر The Stratford Journal بود. این تجربهٔ گسترده در نشر و ویرایش، به او امکان داد با طیف وسیعی از آثار ادبی و فکری آشنا شود و نگاهش را از نویسندگی صرف به حوزهٔ گسترده‌تری از فرهنگ و آموزش گسترش دهد (Schnittkind, ۱۹۷۰).
هنری توماس علاوه بر نویسندگی، مترجم نیز بود و از جمله آثاری از نویسندگان روسی مانند ماکسیم گورکی و آنتون چخوف را به انگلیسی ترجمه کرد. این بخش از زندگی او اهمیت زیادی دارد، چون نشان می‌دهد علاقه‌اش به شخصیت‌های بزرگ و جهان‌های فکری متفاوت، تنها به کتاب‌های خودش محدود نبود. او در آثارش به تاریخ، ادبیات، علم، هنر و فلسفه پرداخت و تلاش کرد زندگی چهره‌های تأثیرگذار را به شکلی روایت کند که برای خوانندهٔ عمومی نیز قابل فهم باشد؛ رویکردی که بعدها در مجموعهٔ معروف Living Biographies به یکی از ویژگی‌های اصلی کار او تبدیل شد (Schnittkind, ۱۹۷۰).
در میان آثار او، مجموعهٔ زندگی‌نامه‌هایش جایگاه ویژه‌ای دارد. کتاب بزرگان فلسفه با عنوان انگلیسی Living Biographies of Great Philosophers در ۱۹۴۱ منتشر شد و بخشی از مجموعه‌ای گسترده‌تر بود که در آن هنری توماس زندگی نقاشان، آهنگسازان، دانشمندان، شاعران، نویسندگان و شخصیت‌های تاریخی را نیز روایت کرده بود. او در این آثار، فیلسوفان را فقط به‌عنوان صاحبان نظریه‌های پیچیده معرفی نمی‌کند؛ بلکه تلاش می‌کند نشان دهد هر اندیشه از دل زندگی یک انسان، تجربه‌هایش و پرسش‌هایی که با آن‌ها درگیر بوده، شکل گرفته است. همین نگاه است که آثار او را برای خواننده‌ای که می‌خواهد از راه زندگی آدم‌ها با جهان اندیشه آشنا شود، جذاب می‌کند (Thomas, ۱۹۴۱; Open Library, n.d.).
هنری توماس در سال‌های بعد نیز به نوشتن ادامه داد و آثاری دربارهٔ فلسفه، تاریخ، زبان و زندگی شخصیت‌های بزرگ منتشر کرد؛ از جمله Understanding the Great Philosophers در ۱۹۶۲ و Biographical Encyclopedia of Philosophy در ۱۹۶۵. او سرانجام در ۲۵ دسامبر ۱۹۷۰ در شهر بریجپورت ایالت کنتیکت درگذشت. میراث او بیش از هر چیز در تلاشش برای نزدیک‌کردن دانش و زندگی به خوانندهٔ عادی دیده می‌شود: اینکه برای آشنایی با فلسفه، همیشه لازم نیست از اصطلاحات دشوار شروع کنیم؛ گاهی کافی است ببینیم یک فیلسوف چه انسانی بوده، چه پرسش‌هایی داشته و چگونه در مسیر زندگی‌اش به اندیشه‌هایی رسیده که بعدها جهان را تغییر داده‌اند (Schnittkind, ۱۹۷۰; Thomas, ۱۹۶۲, ۱۹۶۵).
آشنایی با کتاب بزرگان فلسفه
کتاب بزرگان فلسفه اثر هنری توماس، برخلاف یک کتاب فلسفی معمولی که از تعریف‌ها و اصطلاحات پیچیده شروع می‌کند، فلسفه را از مسیر زندگی فیلسوفان روایت می‌کند. نویسنده به سراغ چهره‌هایی می‌رود که هرکدام در دوره‌ای متفاوت زندگی کرده‌اند و با پرسش‌های متفاوتی دربارهٔ جهان، انسان، اخلاق، شناخت و حقیقت روبه‌رو بوده‌اند. در این کتاب، فلسفه چیزی جدا از زندگی نیست؛ هر اندیشه از دل تجربه‌های شخصی، شرایط اجتماعی و تاریخی و پرسش‌های اساسی یک انسان شکل می‌گیرد. به همین دلیل، خواننده پیش از آنکه با نظریه‌ها روبه‌رو شود، با آدم‌هایی آشنا می‌شود که پشت این نظریه‌ها قرار دارند (Thomas, 1941).
کتاب مسیر اندیشهٔ فلسفی را از جهان باستان آغاز می‌کند؛ از فیلسوفانی مانند سقراط، افلاطون و ارسطو که بسیاری از پرسش‌های اساسی فلسفهٔ غرب را مطرح کردند. سقراط با پرسش‌کردن از باورهای قطعی مردم، فلسفه را به گفت‌وگویی زنده دربارهٔ زندگی و اخلاق تبدیل کرد. افلاطون با اندیشهٔ مُثُل و نگاه خاص خود به عدالت، سیاست و حقیقت، جهان فلسفی گسترده‌ای ساخت و ارسطو با توجه به منطق، طبیعت، اخلاق و دانش، کوشید تصویری منظم از جهان ارائه دهد. در روایت هنری توماس، این فیلسوفان فقط نام‌هایی در تاریخ نیستند؛ هرکدام انسانی هستند که در برابر پرسشی بزرگ ایستاده‌اند و تلاش کرده‌اند پاسخی برای آن پیدا کنند (Thomas, ۱۹۴۱; Russell, ۱۹۴۵).
پس از فیلسوفان یونان باستان، کتاب به دوره‌های بعدی اندیشه می‌رسد و خواننده را با متفکرانی آشنا می‌کند که هرکدام برداشت متفاوتی از انسان و جهان دارند. سنکا و دیگر اندیشمندان رواقی بر خویشتن‌داری و حفظ آرامش در برابر سختی‌های زندگی تأکید می‌کنند؛ آگوستین به رابطهٔ ایمان، انسان و حقیقت می‌اندیشد؛ و در دورهٔ جدید، فیلسوفانی مانند دکارت با شک‌کردن در باورهای پیشین، مسئلهٔ شناخت و یقین را در مرکز فلسفه قرار می‌دهند. اسپینوزا، لاک و هیوم نیز هرکدام از زاویه‌ای متفاوت دربارهٔ ذهن، تجربه و شناخت انسان بحث می‌کنند. کتاب نشان می‌دهد که تاریخ فلسفه یک خط مستقیم و ساده نیست؛ بیشتر شبیه گفت‌وگویی طولانی میان انسان‌هایی است که گاهی با یکدیگر موافق‌اند و گاهی تمام اندیشهٔ فیلسوف پیش از خود را به چالش می‌کشند (Thomas, ۱۹۴۱; Copleston, ۱۹۶۲).
در ادامه، خواننده با فیلسوفان بزرگ عصر جدید و مدرن روبه‌رو می‌شود؛ متفکرانی مانند کانت، هگل، شوپنهاور، نیچه و دیگر چهره‌های مهمی که نگاه انسان به عقل، آزادی، اخلاق و زندگی را تغییر دادند. کانت تلاش می‌کند حدود توانایی عقل انسان را مشخص کند و نشان دهد که ما جهان را همیشه از طریق ساختار ذهن خودمان می‌شناسیم. هگل تاریخ و اندیشه را در حرکتی پیوسته و دیالکتیکی می‌بیند. شوپنهاور تصویری تلخ‌تر از زندگی ارائه می‌دهد و نیچه با بسیاری از ارزش‌های پذیرفته‌شدهٔ سنتی درگیر می‌شود. در این بخش، فلسفه بیش از پیش به پرسشی دربارهٔ خود انسان تبدیل می‌شود: انسان چگونه باید زندگی کند و آیا می‌تواند خودش معنای زندگی‌اش را بسازد؟ (Thomas, 1941; Durant, 1926).
در نهایت، کتاب بزرگان فلسفه را می‌توان سفری در تاریخ پرسش‌های بزرگ بشر دانست؛ سفری که از پرسش‌های ساده اما بنیادینی مانند «حقیقت چیست؟»، «چگونه می‌توان خوب زندگی کرد؟» و «آیا انسان واقعاً آزاد است؟» آغاز می‌شود و در طول تاریخ، پاسخ‌های گوناگونی پیدا می‌کند. هنری توماس نشان می‌دهد که فلسفه مجموعه‌ای از پاسخ‌های قطعی نیست؛ بلکه گفت‌وگویی است که هنوز تمام نشده است. شاید مهم‌ترین نکتهٔ کتاب همین باشد که خواننده پس از آشنایی با فیلسوفان بزرگ، الزاماً به یک پاسخ نهایی نمی‌رسد؛ اما یاد می‌گیرد بهتر سؤال کند. و شاید فلسفه دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود: از لحظه‌ای که دیگر پاسخ‌های ساده برای پرسش‌های بزرگ زندگی کافی نیستند. (Thomas, 1941; Russell, 1945).
برداشت شخصی من
این کتاب رو اینقدر دوست دارم که بارها و بارها خوندم تا جاییکه جلد و همه صفحاتش از هم باز شده. اگه بخوام در بین همه کتاب‌هایی که خوندم یکی رو به همه معرفی کنم حتماً همین کتابه. زندگینامه کوتاه فلاسفه بزرگ به قلم روان و زیبای هنری توماس و ترجمه فوق العاده طبیعی، روان و سلیس استاد فریدون بدره‌ای. باید اون رو هر روز خوند و حتماً توی قفسه کتابخونه شخصی نگه داشت.
منابع
Copleston, F. (1962). A history of philosophy. Image Books.
Durant, W. (1926). The story of philosophy. Simon and Schuster.
Open Library. (n.d.). Henry Thomas. Internet Archive.
Russell, B. (1945). A history of Western philosophy. Simon & Schuster.
Schnittkind, H. T. (1970). Henry T. Schnittkind. [Biographical records].
The American Jewish Archives. (2012). The concise dictionary of American Jewish biography.
Thomas, H. (1941). Living biographies of great philosophers.
Thomas, H. (1962). Understanding the great philosophers.
Thomas, H. (1965). Biographical encyclopedia of philosophy.
دیدگاه‌ها