کتاب گسترش نهضت حسینی

دکتر محمدجواد باهنر را می‌توان علاوه بر یک نخست وزیر شهید در جمهوری اسلامی ایران، اندیشمندی دانست که آثارش در سایه مقام سیاسی او نادیده گرفته شده است. کتاب گسترش نهضت حسینی از جمله کتابهای اوست که با نگاهی متفاوت به مقوله قیام امام حسین علیه السلام پرداخته است و ابعادی از آن را واکاوی می‌کند که تاکنون کمتر به آن پرداخته‌اند.

شناسنامه کتاب گسترش نهضت حسینی

نویسنده: محمدجواد باهنر

انتشارات: نشر شاهد

قطع: رقعی

تعداد صفحات: 152

آشنایی با محمدجواد باهنر

دکتر محمدجواد باهنر (۱۳۱۲–۱۳۶۰) در کرمان و در خانواده‌ای مذهبی به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در حوزه علمیه کرمان آغاز کرد و سپس راهی قم شد و از محضر استادانی چون امام خمینی، علامه طباطبایی و آیت‌الله بروجردی بهره برد. در کنار تحصیلات حوزوی، وارد دانشگاه تهران شد و دکترای الهیات گرفت؛ ترکیبی از آموزش سنتی و دانشگاهی که بعدها در آثار فکری و آموزشی او نمود یافت. باهنر از دهه ۱۳۴۰ به فعالیت‌های فرهنگی و مبارزه با حکومت پهلوی روی آورد و بارها بازداشت و ممنوع‌المنبر شد. او در تألیف کتاب‌های تعلیمات دینی مدارس نقشی اساسی داشت و سال‌ها کوشید مفاهیم دینی را با زبانی روشن و متناسب با نسل جوان عرضه کند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، عضو شورای انقلاب، نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی، وزیر آموزش و پرورش و سپس نماینده مجلس شورای اسلامی شد و در تدوین سیاست‌های فرهنگی و آموزشی جمهوری اسلامی سهمی چشمگیر ایفا کرد.

در سال ۱۳۶۰، پس از انتخاب محمدعلی رجایی به ریاست‌جمهوری، باهنر به عنوان نخست‌وزیر برگزیده شد. دولت او تنها چند هفته دوام آورد، زیرا در هشتم شهریور ۱۳۶۰، در انفجار دفتر نخست‌وزیری که به دست عوامل سازمان مجاهدین خلق انجام شد، همراه با رجایی جان باخت. باهنر علاوه بر فعالیت‌های سیاسی، نویسنده، پژوهشگر و معلمی پرکار بود و آثاری در حوزه تعلیم و تربیت، معارف اسلامی و آموزش دینی از خود به جا گذاشت. بسیاری او را بیش از آنکه یک سیاستمدار بدانند، معلمی اندیشمند می‌شناسند که تلاش کرد میان حوزه و دانشگاه، دین و آموزش نوین، و اندیشه و عمل پیوند برقرار کند. زندگی کوتاه اما پرفرازونشیب او، از کلاس درس و منبر تا مسئولیت‌های عالی اجرایی، تصویری از شخصیتی ارائه می‌دهد که فرهنگ و تربیت را زیربنای اصلاح جامعه می‌دانست و تا واپسین روزهای عمر بر همین باور پای فشرد.

خلاصه کتاب گسترش نهضت حسینی

مطالب این کتاب برگرفته از پنج جلسه سخنرانی دکتر محمدجواد باهنر در ایام محرم و صفر سال‌های ۱۳۴۹ و ۱۳۵۰ است؛ سخنرانی‌هایی که با هدف تبیین چرایی ماندگاری و گسترش نهضت امام حسین(ع) در تاریخ اسلام ایراد شده‌اند. نویسنده در این مباحث تلاش می‌کند نشان دهد که قیام عاشورا تنها یک حادثه تاریخی محدود به سال ۶۱ هجری نبود، بلکه حرکتی تمدن‌ساز و جریان‌آفرین بود که در طول قرن‌ها الهام‌بخش مسلمانان و آزادی‌خواهان جهان شد. از نگاه دکتر باهنر، راز جاودانگی نهضت حسینی را باید در پیوند عمیق آن با ارزش‌هایی چون عدالت‌خواهی، مبارزه با ظلم، آزادی، مسئولیت‌پذیری و احیای دین جست‌وجو کرد؛ ارزش‌هایی که سبب شده‌اند پیام عاشورا همواره زنده بماند و در شرایط مختلف تاریخی، الهام‌بخش حرکت‌های اصلاحی و انقلابی باشد.

در ادامه، نویسنده ابعاد مختلف این گسترش تاریخی را بررسی می‌کند و به موضوعاتی همچون شکل‌گیری قیام‌ها و جنبش‌های الهام‌گرفته از نهضت امام حسین(ع)، نقش موج حماسی و عاطفی عاشورا در حفظ و انتقال این پیام به نسل‌های بعد، و جایگاه بی‌بدیل امام سجاد(ع) در تبیین و تداوم نهضت حسینی می‌پردازد. همچنین، اصل «تعمیم و گسترش» در اسلام به‌عنوان یکی از مبانی استمرار اندیشه دینی مورد توجه قرار گرفته و نویسنده نشان می‌دهد که عناصر اساسی نهضت حسینی، تنها به واقعه عاشورا محدود نیست، بلکه در سیره و مبارزات دیگر امامان شیعه، از جمله امام حسن مجتبی(ع) و امام موسی کاظم(ع)، نیز به شکلی متناسب با شرایط زمانه ادامه یافته است. از این منظر، کتاب تصویری جامع از تداوم اندیشه و فرهنگ عاشورا در تاریخ اسلام ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که این نهضت، یک جریان زنده و تأثیرگذار در شکل‌دهی به هویت دینی، فرهنگی و سیاسی مسلمانان بوده است.

برداشت شخصی من

اولین بار با خواندن کتاب مباحث پیرامون فرهنگ انقلاب اسلامی نوشته دکتر محمدجواد باهنر، نخست وزیر شهید جمهوری اسلامی ایران، پی به قلم روان و عمق دانش این مرد فرزانه بردم و همانجا بود که کنجکاو شدم تا سایر آثار او را نیز مطالعه کنم. انتشارات شاهد کتاب گسترش نهضت حسینی را به عنوان یکی دیگر از نوشته‌های ایشان وارد بازار نشر کرده و پایگاه کتاب ایران صدا نیز نسخه صوتی کتاب گسترش نهضت حسینی آن را در اختیار علاقمندان قرار داده‌اند.

با توجه به نگاه متفاوت دکتر محمدجواد باهنر به مقوله قیام امام حسین علیه السلام، پیشنهاد می‌کنم جهت آشنایی بیشتر با نهضت عاشورا حتماً این کتاب را مطالعه کنید یا به نسخه صوتی آن گوش دهید.