آنچه در این مطلب می‌خوانید
تنگه هرمز فقط گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز نیست؛ زیرساخت‌های ارتباطی مستقر در بستر دریا و پیرامون این منطقه نیز در اتصال کشورهای خلیج فارس به شبکه جهانی اینترنت نقش دارند. کابل‌های فیبر نوری زیردریایی داده‌ها را میان کشورها منتقل می‌کنند و برای ارتباطات تجاری، خدمات ابری، سامانه‌های بانکی و بسیاری از سرویس‌های آنلاین اهمیت دارند.
با افزایش توجه به امنیت زیرساخت‌های حیاتی، یک پرسش مهم مطرح می‌شود: اگر کابل‌های زیردریایی عبوری از تنگه هرمز آسیب ببینند، اینترنت منطقه و ارتباطات جهانی تا چه اندازه تحت تأثیر قرار می‌گیرند؟
پاسخ دقیق به این پرسش به مسیر کابل‌ها، محل اتصال آن‌ها به شبکه‌های زمینی، ظرفیت مسیرهای جایگزین و میزان وابستگی هر کشور به این زیرساخت‌ها بستگی دارد. کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها در ارزیابی منتشرشده در سال ۲۰۲۶، اهمیت منطقه‌ای تنگه هرمز را تأیید می‌کند، اما درباره ادعاهایی که وابستگی بخش بزرگی از ترافیک جهانی اینترنت به این گذرگاه را مطرح می‌کنند، هشدار می‌دهد. بر اساس تحلیل نقل‌شده از TeleGeography، پهنای باند عبوری از تنگه هرمز کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی جهان گزارش شده است (International Cable Protection Committee [ICPC], ۲۰۲۶).
این تمایز مهم است: اهمیت راهبردی یک مسیر ارتباطی منطقه‌ای، الزاماً به معنای وابستگی اینترنت کل جهان به آن مسیر نیست.
خلاصه سریع
- کابل‌های زیردریایی چه می‌کنند؟ داده‌ها را از طریق فیبر نوری میان کشورها و قاره‌ها منتقل می‌کنند و ستون فقرات بخش بزرگی از ارتباطات بین‌المللی هستند.
- چرا تنگه هرمز مهم است؟ چند مسیر کابل زیردریایی از این گذرگاه عبور می‌کنند و کشورهای ساحلی خلیج فارس را به شبکه‌های ارتباطی بین‌المللی متصل می‌کنند.
- آسیب به کابل‌ها چه پیامدی دارد؟ اختلال ممکن است به افزایش تأخیر، کاهش ظرفیت یا قطعی برخی ارتباطات منطقه‌ای منجر شود؛ دامنه اثر به مسیرهای جایگزین و نحوه مسیریابی ترافیک بستگی دارد.
- آیا اینترنت جهان به تنگه هرمز وابسته است؟ شواهد ارائه‌شده از سوی ICPC چنین وابستگی گسترده‌ای را تأیید نمی‌کند؛ سهم پهنای باند عبوری از این تنگه کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی جهان گزارش شده است.
- چه عواملی امنیت کابل‌ها را تهدید می‌کنند؟ لنگر کشتی‌ها، فعالیت‌های ماهیگیری، حوادث دریایی، مخاطرات طبیعی و در شرایط بحرانی، آسیب‌های مرتبط با درگیری‌ها.
- چگونه می‌توان تاب‌آوری را افزایش داد؟ با تنوع مسیرهای دریایی و زمینی، ظرفیت جایگزین، حفاظت از نقاط اتصال ساحلی و هماهنگی مؤثر برای تعمیر کابل‌ها.
این جمع‌بندی بر ارزیابی ICPC، تحلیل تخصصی TeleGeography و گزارش‌های زیرساخت ارتباطی تکیه دارد (ICPC, ۲۰۲۶; Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD], ۲۰۲۵).
کابل زیردریایی چیست و چرا برای اینترنت حیاتی است؟
کابل زیردریایی مخابراتی، کابل تخصصی حاوی رشته‌های فیبر نوری است که در بستر دریا نصب می‌شود تا اطلاعات را با استفاده از پالس‌های نوری منتقل کند. این کابل‌ها در شبکه‌های ارتباطی بین‌المللی نقشی اساسی دارند؛ زیرا ظرفیت انتقال داده بالا و امکان اتصال مستقیم میان مراکز مهم ارتباطی را فراهم می‌کنند.
برخلاف تصور رایج، اینترنت یک شبکه واحد با یک مسیر مرکزی نیست. شبکه جهانی از سامانه‌های کابل متعدد، شبکه‌های زمینی، مراکز داده، ایستگاه‌های اتصال ساحلی و زیرساخت‌های مسیریابی تشکیل شده است. هنگامی که یک مسیر از دسترس خارج می‌شود، اپراتورها ممکن است بتوانند بخشی از ترافیک را از مسیرهای دیگر عبور دهند؛ البته این امکان به ظرفیت آزاد، طراحی شبکه و وضعیت مسیرهای جایگزین بستگی دارد.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی گزارش می‌کند که کابل‌های زیردریایی بیش از ۹۹ درصد ترافیک داده مبتنی بر IP بین‌المللی را حمل می‌کنند؛ رقمی که اهمیت این زیرساخت‌ها را در مقیاس جهانی نشان می‌دهد (OECD, ۲۰۲۵).
این رقم را نباید با سهم کابل‌های عبوری از تنگه هرمز اشتباه گرفت: اولی به نقش کابل‌های زیردریایی در ارتباطات بین‌المللی اشاره دارد؛ دومی سهم بسیار کوچک‌تر یک گذرگاه جغرافیایی مشخص از پهنای باند بین‌المللی است.
جایگاه تنگه هرمز در شبکه جهانی کابل‌های زیردریایی
تنگه هرمز خلیج فارس را به دریای عمان و از آنجا به آب‌های آزاد متصل می‌کند. موقعیت جغرافیایی آن باعث شده است که مسیرهای ارتباطی کشورهای ساحلی خلیج فارس به زیرساخت‌های بین‌المللی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشند.
بااین‌حال، نباید تمام ارتباطات منطقه را به یک تنگه یا یک مسیر واحد تقلیل داد. کابل‌ها در قالب سامانه‌های مختلف طراحی شده‌اند؛ برخی در چند کشور ایستگاه اتصال دارند و برخی دیگر از طریق کابل‌های انشعابی یا شبکه‌های زمینی به مسیرهای بین‌المللی متصل می‌شوند.
بر اساس اعلام ICPC در مه ۲۰۲۶، پنج قطعه فعال از سامانه‌های کابل مخابراتی زیردریایی از تنگه هرمز عبور می‌کنند و سامانه‌های دیگری نیز در مرحله توسعه قرار دارند. این نهاد همچنین اشاره می‌کند که چندین سامانه در کشورهای خلیج فارس ایستگاه اتصال دارند و دو کابل نیز در ایران به ساحل متصل می‌شوند (ICPC, ۲۰۲۶).
این آمار به قطعات فعال عبوری اشاره دارد، نه لزوماً پنج سامانه مستقل با مسیرهای کاملاً جداگانه. تمایز میان «سامانه کابل»، «قطعه مسیر» و «نقطه اتصال ساحلی» برای درک درست نقشه شبکه ضروری است.
کابل‌های مهم در منطقه کدام‌اند؟
TeleGeography در بررسی تخصصی خود درباره زیرساخت کابل‌های زیردریایی در تنگه هرمز، سامانه‌های AAE-۱، FALCON و Gulf Bridge International Cable System را در میان کابل‌های فعال عبوری از این گذرگاه معرفی می‌کند (Mauldin, ۲۰۲۶).
AAE-۱؛ آسیا، آفریقا و اروپا
سامانه AAE-۱ یک شبکه کابل زیردریایی بین‌المللی است که ارتباط میان نقاط مختلف آسیا، خاورمیانه و اروپا را پشتیبانی می‌کند. اهمیت آن در بررسی شبکه منطقه‌ای، ارتباط مسیرهای خلیج فارس با شبکه گسترده‌تر بین‌المللی است.
FALCON
FALCON سامانه‌ای منطقه‌ای با نقاط اتصال متعدد در کشورهای خلیج فارس و مسیرهای ارتباطی فراتر از آن است. اهمیت عملیاتی آن به محل اتصال هر کشور، ظرفیت قابل استفاده و گزینه‌های جایگزین اپراتورها وابسته است.
Gulf Bridge International Cable System (GBI)
این سامانه در شبکه ارتباطی منطقه خلیج فارس نقش دارد و از طریق اتصالات و پیوندهای بین‌المللی به مسیرهای گسترده‌تر متصل می‌شود. در بررسی تاب‌آوری، باید هم مسیر دریایی و هم امکان انتقال ترافیک از شبکه‌های دیگر را در نظر گرفت.
محدودیت داده: این سه نام، سامانه‌هایی هستند که TeleGeography به‌طور مشخص در تحلیل خود ذکر کرده است؛ این فهرست را نباید فهرست جامع تمام کابل‌ها، قطعات مسیر یا پروژه‌های در دست ساخت منطقه دانست. وضعیت فعالیت و مسیر دقیق هر سامانه باید از نقشه به‌روز کابل‌ها و اطلاعات اپراتورها بررسی شود. مسیرهای ترسیم‌شده در نقشه‌های عمومی نیز معمولاً نمایشی‌اند و مختصات دقیق کابل‌ها را نشان نمی‌دهند (TeleGeography, ۲۰۲۶).
ارتباط ایران با شبکه کابل‌های زیردریایی منطقه
برای ایران، کابل‌های زیردریایی یکی از اجزای زیرساخت اتصال بین‌المللی هستند؛ اما تحلیل وضعیت ارتباطی کشور باید فراتر از شمار کابل‌های متصل به ساحل باشد.
سه موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد:
۱. نقاط اتصال ساحلی: محل ورود کابل به شبکه زمینی کشور و ظرفیت ارتباط آن با مراکز اصلی مخابراتی.
۲. مسیرهای خروجی: مسیرهایی که ترافیک را از شبکه داخلی به شبکه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی منتقل می‌کنند.
۳. مسیرهای جایگزین: میزان ظرفیت موجود در مسیرهای دیگر، از جمله ارتباطات زمینی با کشورهای همسایه و سایر کابل‌های زیردریایی.
ICPC در ارزیابی خود از دو کابل دارای نقطه اتصال در ایران یاد می‌کند؛ اما این نکته به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که تمام ترافیک بین‌المللی ایران از آن‌ها عبور می‌کند یا در صورت اختلال، کشور به‌طور کامل از اینترنت جهانی جدا خواهد شد (ICPC, ۲۰۲۶).
برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای باید اطلاعاتی درباره ظرفیت واقعی مسیرها، سهم ترافیک هر اپراتور، اتصال‌های زمینی، قراردادهای ظرفیت و نحوه مسیریابی در دسترس باشد. بدون این داده‌ها، ادعاهای قطعی درباره میزان وابستگی ایران یا مدت قطعی احتمالی، پشتوانه کافی ندارند.
اگر کابل‌های عبوری از تنگه هرمز آسیب ببینند، چه اتفاقی می‌افتد؟
پیامد اختلال به تعداد کابل‌های آسیب‌دیده محدود نیست. پرسش تعیین‌کننده این است که چه میزان از ترافیک از آن مسیرها عبور می‌کند، آیا مسیرهای جایگزین وجود دارند و ظرفیت آزاد آن مسیرها چقدر است.
حالت اول: اختلال در یک کابل
اگر تنها یک کابل آسیب ببیند، اپراتورهایی که از آن استفاده می‌کنند ممکن است بخشی از ترافیک را به مسیرهای دیگر منتقل کنند. در صورت وجود ظرفیت کافی، کاربران ممکن است تغییر محسوسی احساس نکنند. در غیر این صورت، کاهش سرعت، افزایش تأخیر یا اختلال در برخی سرویس‌ها محتمل است.
حالت دوم: آسیب هم‌زمان به چند کابل
اگر چند کابل یا بخش‌های مشترک شبکه آسیب ببینند، ظرفیت جایگزین ممکن است کافی نباشد. در چنین شرایطی، احتمال ازدحام، کاهش کیفیت اتصال یا اختلال گسترده‌تر در برخی کشورها افزایش می‌یابد.
این خطر در مناطقی که چند کابل از محدوده جغرافیایی نزدیک به هم عبور می‌کنند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا تنوع اسمی سامانه‌ها همیشه به معنای استقلال کامل مسیرهای فیزیکی نیست.
حالت سوم: آسیب به کابل همراه با اختلال در مسیرهای زمینی
شبکه‌های زمینی می‌توانند جایگزینی برای بخشی از ظرفیت دریایی باشند، اما ظرفیت آن‌ها نامحدود نیست. اگر مسیرهای زمینی نیز با محدودیت یا اختلال مواجه شوند، گزینه‌های اپراتورها کاهش می‌یابد.
تحلیل TeleGeography نشان می‌دهد که کشورهای منطقه از مسیرهای جایگزین زمینی و دریایی در درجات مختلف برخوردارند؛ بنابراین اثر یک حادثه در همه کشورها یکسان نخواهد بود (Mauldin, ۲۰۲۶).
آیا اینترنت جهانی قطع می‌شود؟
شواهد موجود از چنین نتیجه‌ای پشتیبانی نمی‌کنند. بر اساس ارزیابی ICPC، سهم پهنای باند عبوری از تنگه هرمز کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی جهان است. در نتیجه، آسیب به این گذرگاه بیشتر به‌عنوان ریسکی منطقه‌ای برای اتصال کشورهای خلیج فارس ارزیابی می‌شود، نه تهدیدی برای قطع اینترنت جهانی به‌صورت یکپارچه (ICPC, ۲۰۲۶).
این موضوع به معنای بی‌اهمیت‌بودن اختلال نیست. کاهش اتصال بین‌المللی در یک منطقه می‌تواند پیامدهای اقتصادی و عملیاتی قابل توجهی داشته باشد، حتی اگر بخش بزرگی از اینترنت جهان به فعالیت عادی خود ادامه دهد.
مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی برای کابل‌های زیردریایی
کابل‌های زیردریایی در محیطی نصب می‌شوند که تعمیر و حفاظت از آن‌ها به تجهیزات تخصصی، عملیات دریایی و هماهنگی میان چند نهاد نیاز دارد. آسیب‌پذیری این زیرساخت‌ها تنها به درگیری‌های نظامی محدود نیست.
۱. لنگر کشتی‌ها و فعالیت‌های ماهیگیری
لنگر کشتی‌ها و تجهیزات ماهیگیری می‌توانند به کابل‌های واقع در بستر دریا آسیب برسانند. OECD این دسته از حوادث را از عوامل مهم اختلال در کابل‌های زیردریایی معرفی می‌کند (OECD, ۲۰۲۵).
۲. مخاطرات طبیعی و شرایط محیطی
زمین‌لرزه‌های زیردریایی، رانش رسوبات، فعالیت‌های زمین‌شناختی و برخی پدیده‌های دریایی می‌توانند به کابل یا تجهیزات مرتبط آسیب برسانند.
۳. تنش‌های ژئوپلیتیکی و حوادث مرتبط با درگیری‌ها
در شرایط تنش نظامی، خطر می‌تواند مستقیم یا غیرمستقیم باشد؛ برای مثال، آسیب‌دیدن کشتی و حرکت ناخواسته لنگر آن ممکن است کابل‌های دریایی را تهدید کند. بااین‌حال، وقوع اختلال به‌تنهایی اثبات‌کننده خرابکاری عمدی نیست.
۴. تأخیر در تعمیر و بازگرداندن سرویس
تعمیر کابل به کشتی‌های تخصصی، تجهیزات مناسب، مجوزهای دریایی و شرایط عملیاتی قابل قبول نیاز دارد. محدودیت دسترسی به منطقه، شرایط امنیتی و تشریفات اداری ممکن است مدت اختلال را افزایش دهد.
ICPC گزارش می‌کند که سالانه حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ حادثه خرابی کابل مخابراتی در سطح جهان رخ می‌دهد و بخش بزرگی از آن‌ها با فعالیت‌های انسانی غیرعمدی ارتباط دارد. این آمار جهانی است و نباید آن را به تنگه هرمز یا حوادث عمدی نظامی نسبت داد (ICPC, ۲۰۲۶).
چرا تعمیر کابل‌های زیردریایی در شرایط بحرانی دشوار می‌شود؟
وقتی کابل آسیب می‌بیند، بازگرداندن اتصال به معنای انجام یک تعمیر ساده در ساحل نیست. ابتدا باید محل خرابی شناسایی شود، سپس کشتی تعمیراتی به منطقه برسد، مجوزهای لازم را دریافت کند و عملیات فنی را انجام دهد.
گزارش Global Connectivity Report 2025 سازمان بین‌المللی مخابرات تأکید می‌کند که تعمیر کابل‌های زیردریایی، بسته به موقعیت جغرافیایی، شرایط آب‌وهوایی و موانع اجرایی، ممکن است از دو هفته تا چند ماه زمان ببرد. این بازه عمومی است و زمان تعمیر یک کابل مشخص در تنگه هرمز را پیش‌بینی نمی‌کند (International Telecommunication Union [ITU], ۲۰۲۵).
مهم‌ترین عوامل مؤثر بر زمان تعمیر عبارت‌اند از:
- فاصله کشتی تعمیراتی تا محل خرابی و دسترسی به تجهیزات تخصصی؛
- شرایط آب‌وهوایی و ایمنی عملیات دریایی؛
- دریافت مجوزهای لازم برای ورود و فعالیت در آب‌های مربوط؛
- امکان انجام عملیات در شرایط امنیتی ناپایدار؛
- دسترسی به قطعات یدکی و هماهنگی میان اپراتورها و دولت‌ها.
در نتیجه، تاب‌آوری شبکه تنها به تعداد کابل‌های موجود وابسته نیست. توانایی تشخیص خرابی، دسترسی به ظرفیت جایگزین و سرعت تعمیر نیز بخشی از امنیت ارتباطات محسوب می‌شود.
راهکارهای افزایش تاب‌آوری شبکه کابل‌های منطقه
برای کاهش خطر اختلال، اپراتورها و دولت‌ها باید از نگاه تک‌کابلی فاصله بگیرند و شبکه را به‌عنوان مجموعه‌ای از مسیرها، نقاط اتصال و ظرفیت‌های جایگزین بررسی کنند.
| راهکار | کاربرد |
|---|---|
| تنوع جغرافیایی مسیرها | کاهش احتمال آسیب هم‌زمان به چند مسیر بر اثر یک حادثه |
| افزایش ظرفیت جایگزین | انتقال ترافیک در زمان خرابی یا ازدحام مسیر اصلی |
| توسعه اتصال‌های زمینی | فراهم‌کردن مسیرهای ارتباطی مکمل میان کشورها |
| پایش و حفاظت دریایی | کاهش خطر ناشی از لنگر کشتی‌ها، فعالیت‌های دریایی و حوادث قابل پیشگیری |
| برنامه‌ریزی تعمیر اضطراری | کوتاه‌کردن زمان شناسایی خرابی و بازگرداندن سرویس |
| هماهنگی منطقه‌ای | تسهیل مجوزها، عملیات تعمیر و تبادل اطلاعات میان اپراتورها و دولت‌ها |
OECD بر اهمیت تاب‌آوری شبکه‌های ارتباطی و کاهش نقاط آسیب‌پذیر زیرساخت‌های حیاتی تأکید می‌کند. ITU نیز هماهنگی بین‌المللی و بهبود فرایند تعمیر را از موضوعات مهم تقویت تاب‌آوری کابل‌های زیردریایی می‌داند (ITU, ۲۰۲۵; OECD, ۲۰۲۵).
مسیر جایگزین باید واقعاً مستقل باشد
فرض کنیم یک کشور سه سامانه کابل دارد. اگر هر سه سامانه در بخشی از مسیر از یک محدوده دریایی مشترک عبور کنند یا به یک نقطه اتصال زمینی وابسته باشند، یک حادثه می‌تواند بر چند سامانه اثر بگذارد.
بنابراین، ارزیابی واقعی تاب‌آوری باید علاوه بر تعداد کابل‌ها، این موارد را نیز بررسی کند:
- آیا مسیرهای فیزیکی از یکدیگر فاصله کافی دارند؟
- آیا نقاط اتصال ساحلی و تجهیزات زمینی مشترک‌اند؟
- آیا ظرفیت آزاد مسیرهای جایگزین برای انتقال ترافیک کافی است؟
- آیا اپراتورها از نظر فنی و قراردادی امکان استفاده از آن مسیرها را دارند؟
تعداد بیشتر کابل‌ها نشانه‌ای مفید است، اما به‌تنهایی معیار کافی برای سنجش امنیت ارتباطی نیست.
اهمیت حقوق بین‌الملل در حفاظت از کابل‌های زیردریایی
کابل‌های زیردریایی زیرساخت‌هایی فرامرزی هستند. مسیر یک کابل ممکن است از آب‌های سرزمینی یک کشور، منطقه انحصاری اقتصادی کشور دیگر و آب‌های بین‌المللی عبور کند. به همین دلیل، حفاظت و تعمیر آن‌ها به چارچوب‌های حقوقی و همکاری میان کشورها وابسته است.
کنوانسیون حقوق دریاها سازمان ملل متحد (UNCLOS) مقرراتی درباره آزادی نصب کابل‌های زیردریایی، حقوق دولت‌های ساحلی و تعهدات مرتبط با حفاظت از کابل‌ها دارد. بااین‌حال، حقوق و الزامات اجرایی در آب‌های سرزمینی، منطقه انحصاری اقتصادی و دریای آزاد یکسان نیستند؛ بنابراین هر عملیات باید با توجه به موقعیت جغرافیایی و مقررات قابل اعمال بررسی شود (United Nations, ۱۹۸۲).
از منظر عملیاتی، همکاری دولت‌ها و اپراتورها در سه حوزه اهمیت ویژه‌ای دارد:
۱. تسهیل مجوزهای لازم برای نصب و تعمیر کابل؛
۲. تبادل اطلاعات فنی و هماهنگی در حوادث؛
۳. فراهم‌کردن شرایط ایمن برای کشتی‌های تعمیراتی و تجهیزات تخصصی.
در منطقه‌ای حساس مانند تنگه هرمز، چنین همکاری‌هایی می‌تواند به کاهش زمان اختلال و جلوگیری از تشدید پیامدهای یک حادثه کمک کند.
چگونه نقشه واقعی شبکه کابل‌های زیردریایی را بررسی کنیم؟
برای بررسی دقیق‌تر مسیر کابل‌ها در تنگه هرمز، بهتر است از نقشه‌های تخصصی استفاده شود، نه تصاویر شبکه‌های اجتماعی یا نقشه‌هایی که تاریخ و منبع مشخص ندارند.
نقشه کابل‌های زیردریایی TeleGeography
این نقشه برای بررسی نام سامانه‌ها، نقاط اتصال و مسیرهای بین‌المللی مفید است:
https://submarine-cable-map-2026.telegeography.com/
کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها (ICPC)
این نهاد اطلاعات و توصیه‌هایی درباره امنیت کابل‌ها، ریسک‌های عملیاتی و حفاظت از زیرساخت‌های زیردریایی منتشر می‌کند:
هنگام استفاده از نقشه‌ها، تاریخ به‌روزرسانی و وضعیت هر کابل را بررسی کنید. برخی نقشه‌ها کابل‌های فعال، در دست ساخت و برنامه‌ریزی‌شده را هم‌زمان نمایش می‌دهند. همچنین مسیرهای ترسیم‌شده معمولاً شماتیک‌اند و نباید برای تعیین مختصات دقیق کابل در بستر دریا به کار روند (TeleGeography, ۲۰۲۶).
پرسش‌های متداول
آیا تنگه هرمز یکی از گلوگاه‌های اینترنت جهانی است؟
تنگه هرمز برای اتصال دیجیتال کشورهای منطقه اهمیت دارد، اما طبق ارزیابی ICPC، پهنای باند عبوری از آن کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی جهان است. بنابراین، اهمیت آن را باید عمدتاً در سطح منطقه‌ای تحلیل کرد، نه به‌عنوان نقطه‌ای که اینترنت جهانی به‌طور کامل به آن وابسته است (ICPC, ۲۰۲۶).
چند کابل زیردریایی از تنگه هرمز عبور می‌کنند؟
ICPC در ارزیابی مه ۲۰۲۶ از پنج قطعه فعال کابل زیردریایی عبوری از تنگه هرمز نام می‌برد. این رقم را نباید الزاماً معادل پنج سامانه مستقل دانست. TeleGeography نیز سه سامانه AAE-۱، FALCON و Gulf Bridge International Cable System را مشخصاً در تحلیل خود ذکر کرده است (ICPC, ۲۰۲۶; Mauldin, ۲۰۲۶).
آیا قطع کابل‌های تنگه هرمز اینترنت ایران را کاملاً قطع می‌کند؟
نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت. پیامد واقعی به مسیرهای مورد استفاده اپراتورها، ظرفیت جایگزین، اتصالات زمینی و نحوه مسیریابی ترافیک بستگی دارد. اطلاعات عمومی درباره وجود کابل‌ها به‌تنهایی برای تعیین میزان قطعی احتمالی کافی نیست.
آیا آسیب به یک کابل باعث قطع اینترنت کشورهای خلیج فارس می‌شود؟
نه لزوماً. شبکه‌های ارتباطی ممکن است از مسیرهای جایگزین استفاده کنند. بااین‌حال، اگر ظرفیت جایگزین کافی نباشد یا چند مسیر هم‌زمان آسیب ببینند، افت کیفیت و اختلال در برخی سرویس‌ها امکان‌پذیر است.
چه عاملی بیشترین خطر را برای کابل‌های زیردریایی ایجاد می‌کند؟
در سطح جهانی، فعالیت‌های انسانی غیرعمدی مانند لنگر کشتی‌ها و برخی فعالیت‌های ماهیگیری از عوامل مهم خرابی کابل‌ها هستند. حوادث طبیعی و آسیب‌های مرتبط با درگیری‌ها نیز می‌توانند خطرآفرین باشند؛ اما علت هر حادثه باید بر اساس شواهد فنی بررسی شود (ICPC, ۲۰۲۶; OECD, ۲۰۲۵).
تعمیر کابل زیردریایی چقدر طول می‌کشد؟
زمان تعمیر بسته به محل خرابی، شرایط دریا، دسترسی به کشتی تخصصی، مجوزها و وضعیت امنیتی متفاوت است. ITU بازه‌ای از حدود دو هفته تا چند ماه را برای تعمیر کابل‌های زیردریایی در شرایط مختلف گزارش کرده است؛ این بازه پیش‌بینی اختصاصی برای تنگه هرمز نیست (ITU, ۲۰۲۵).
جمع‌بندی: اهمیت تنگه هرمز در اتصال دیجیتال منطقه
شبکه جهانی کابل‌های زیردریایی یکی از زیرساخت‌های اساسی اقتصاد دیجیتال است و تنگه هرمز بخشی از این شبکه را در منطقه‌ای با اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی بالا در خود جای داده است. اختلال در کابل‌های این گذرگاه می‌تواند برای ارتباطات کشورهای خلیج فارس پیامدهای جدی داشته باشد، اما شواهد موجود از این ادعا که اینترنت جهانی به‌طور گسترده به تنگه هرمز وابسته است، پشتیبانی نمی‌کند.
برای ارزیابی دقیق خطر، باید به‌جای تمرکز صرف بر تعداد کابل‌ها، ظرفیت واقعی مسیرها، استقلال جغرافیایی آن‌ها، نقاط اتصال ساحلی، پیوندهای زمینی و امکان تعمیر سریع را بررسی کرد.
نتیجه راهبردی: امنیت کابل‌های زیردریایی فقط مسئله حفاظت از یک کابل در بستر دریا نیست؛ مسئله اصلی، حفظ تاب‌آوری کل شبکه ارتباطی و توانایی ادامه انتقال داده در صورت خرابی بخشی از زیرساخت است.
منابع
International Cable Protection Committee. (2026, May 20). Regional importance of the Strait of Hormuz. https://www.iscpc.org/
International Telecommunication Union. (2025). Global connectivity report 2025. https://www.itu.int/dms_pub/itu-d/opb/ind/D-IND-ICT_MDD.GCR-2025-4-PDF-E.pdf
Mauldin, A. (2026, March 13). Navigating hostile waters: Submarine cable infrastructure and the Strait of Hormuz. TeleGeography. https://resources.telegeography.com/submarine-cable-infrastructure-strait-hormuz
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). Enhancing the resilience of communication networks. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/05/enhancing-the-resilience-of-communication-networks_a47d78a1/d6920477-en.pdf
TeleGeography. (2026). Submarine cable map 2026. https://submarine-cable-map-2026.telegeography.com/
United Nations. (1982). United Nations Convention on the Law of the Sea. https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf
دیدگاه‌ها