کتاب «حج» اثر دکتر علی شریعتی، فقط شرح مناسک حج نیست؛ بلکه تلاشی است برای خواندن دوباره این آیین بزرگ به‌عنوان سفری از «خود» به «خدا» و از فردگرایی به مسئولیت اجتماعی. شریعتی با نگاهی نمادین و اجتماعی، هر مرحله از مناسک حج را حامل پیامی برای رشد انسان، آزادی، برابری و بازگشت به فطرت می‌داند. اگر می‌خواهید با یکی از تأثیرگذارترین آثار اندیشه دینی معاصر آشنا شوید، این کتاب همچنان ارزش خواندن و تأمل دارد. کتاب حج دکتر شریعتی را حتماً بخوانید.
آنچه خواهید خواند!
شناسنامه کتاب حج دکتر شریعتی
نویسنده: علی شریعتی
انتشارات: سپیده باوران
قطع: رقعی
تعداد صفحه: 254
این کتاب را با تخفیف از فروشگاه ایران کتاب تهیه کنید.
آشنایی با دکتر علی شریعتی
دکتر علی شریعتی مزینانی در ۲ آذر ۱۳۱۲ (۲۳ نوامبر ۱۹۳۳) در روستای کاهک سبزوار، در خانواده‌ای مذهبی و فرهنگ‌دوست به دنیا آمد. پدرش، محمدتقی شریعتی، از روشنفکران دینی و بنیان‌گذار کانون نشر حقایق اسلامی مشهد بود و بیشترین تأثیر را بر شکل‌گیری شخصیت فکری او گذاشت. شریعتی دوران کودکی و نوجوانی را در مشهد گذراند، از همان سال‌های دبیرستان به ادبیات، تاریخ، فلسفه و عرفان علاقه پیدا کرد و در کنار مطالعه آثار اسلامی، نوشته‌های متفکرانی چون سارتر، کامو، ماسینیون و فرانتس فانون را نیز خواند. پس از پایان دانشسرای مقدماتی، مدتی به عنوان معلم در روستاهای اطراف مشهد مشغول تدریس شد و هم‌زمان تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی در دانشگاه مشهد ادامه داد. فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی او از دهه ۱۳۳۰ آغاز شد؛ به نهضت مقاومت ملی پیوست، چند بار به دلیل فعالیت‌های سیاسی بازداشت شد و در سال ۱۳۳۷ با بورس تحصیلی راهی فرانسه شد. در دانشگاه سوربن، جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان را نزد استادانی همچون ژرژ گورویچ و لویی ماسینیون آموخت و با جنبش‌های آزادی‌خواه الجزایر و دیگر نهضت‌های ضداستعماری همکاری فکری داشت. او در همین دوران با پوران شریعت‌رضوی ازدواج کرد که حاصل این زندگی چهار فرزند به نام‌های احسان، سوسن، سارا و مونا بود.
شریعتی در سال ۱۳۴۳ به ایران بازگشت اما بلافاصله در مرز بازداشت و چند ماه زندانی شد. پس از آزادی، به عنوان استاد تاریخ و جامعه‌شناسی در دانشگاه فردوسی مشهد تدریس کرد، اما شهرت اصلی او از سخنرانی‌های پرشورش در حسینیه ارشاد تهران آغاز شد؛ سخنرانی‌هایی که هزاران جوان، دانشجو و روشنفکر را جذب کرد و او را به یکی از تأثیرگذارترین متفکران معاصر ایران تبدیل ساخت. شریعتی تلاش می‌کرد اسلام را به عنوان دینی پویا، عدالت‌خواه و مسئولیت‌آفرین معرفی کند و مفاهیمی مانند «بازگشت به خویشتن»، «عرفان، برابری و آزادی»، «امت و امامت» و «مسئولیت اجتماعی» را به ادبیات فکری ایران وارد کرد. او هم‌زمان منتقد استبداد، استعمار، غرب‌زدگی و جمود مذهبی بود و همین دیدگاه‌ها باعث شد هم از سوی حکومت پهلوی تحت فشار قرار گیرد و هم از سوی برخی جریان‌های مذهبی و مارکسیستی مورد انتقاد واقع شود. پس از تعطیلی حسینیه ارشاد در سال ۱۳۵۱، بار دیگر بازداشت شد و حدود ۱۸ ماه را در سلول انفرادی و زندان ساواک گذراند. پس از آزادی نیز تا مدت‌ها ممنوع‌القلم، ممنوع‌الخروج و تحت مراقبت دائمی بود.
سرانجام در اردیبهشت ۱۳۵۶ موفق شد ایران را ترک کند و به انگلستان برود، اما تنها چند هفته بعد، در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ (۱۸ ژوئن ۱۹۷۷)، در ۴۳ سالگی در شهر ساوت‌همپتون به شکل ناگهانی درگذشت. علت رسمی مرگ، سکته قلبی اعلام شد، هرچند درباره آن گمانه‌زنی‌های فراوانی مطرح شده است. پیکر او بنا به خواست خانواده در جوار حرم حضرت زینب(س) در دمشق به خاک سپرده شد و آرامگاهش به یکی از مکان‌های شناخته‌شده دوستداران اندیشه او تبدیل شد. میراث فکری شریعتی در قالب ده‌ها جلد کتاب و سخنرانی بر جای مانده که بعدها در مجموعه آثار او گردآوری شد. از مشهورترین آثارش می‌توان به کویر، هبوط در کویر، حج، حسین وارث آدم، فاطمه فاطمه است، تشیع علوی و تشیع صفوی، امت و امامت، بازگشت به خویشتن، اسلام‌شناسی، ابوذر، مذهب علیه مذهب، هبوط، میعاد با ابراهیم، گفتگوهای تنهایی، نیایش، زن، انسان بی‌خود، تاریخ تمدن و سیمای محمد اشاره کرد. آثار او تاکنون به زبان‌های مختلف ترجمه شده‌اند و با وجود گذشت دهه‌ها از درگذشتش، همچنان از پرخواننده‌ترین و بحث‌برانگیزترین متفکران ایرانی سده بیستم به شمار می‌رود.
خلاصه کتاب حج دکتر شریعتی
کتاب «حج» دکتر علی شریعتی فقط درباره اعمال و مناسک حج نیست؛ بلکه تلاشی است برای نشان دادن معنای عمیق این سفر درونی و اجتماعی. شریعتی معتقد است انسان با پوشیدن لباس احرام، همه تفاوت‌های ظاهری مانند ثروت، مقام، نژاد و ملیت را کنار می‌گذارد و به هویت واقعی خود بازمی‌گردد. از نگاه او، حج سفری از «خودخواهی» به «خداخواهی» است؛ سفری که در آن انسان باید از وابستگی‌ها، غرور و دلبستگی‌های دنیوی فاصله بگیرد و با روحی تازه، زندگی را از نو آغاز کند.
در ادامه، نویسنده تک‌تک مراحل حج را با نگاهی نمادین و فلسفی تفسیر می‌کند. طواف را حرکت هماهنگ انسان به دور محور توحید می‌داند، سعی بین صفا و مروه را نماد تلاش بی‌وقفه برای رسیدن به حقیقت، وقوف در عرفات را زمان شناخت خویشتن، مشعر را لحظه آگاهی و اندیشه، و منا را میدان انتخاب و فداکاری معرفی می‌کند. حتی رمی جمرات را صرفاً سنگ زدن به ستون‌های شیطان نمی‌بیند، بلکه آن را نمادی از مبارزه همیشگی انسان با ترس، جهل، خودپرستی و هر آنچه او را از مسیر کمال دور می‌کند، می‌داند. در این نگاه، هر عمل ظاهری حج حامل پیامی عمیق برای ساختن شخصیت انسان است.
پیام اصلی کتاب این است که حج نباید با پایان یافتن سفر مکه تمام شود؛ بلکه آغاز یک تحول درونی و اجتماعی است. شریعتی تأکید می‌کند اگر زائر پس از بازگشت، همان انسان سابق باشد، در حقیقت روح حج را درک نکرده است. او حج را مدرسه‌ای برای آزادی، برابری، مسئولیت‌پذیری و مبارزه با ظلم می‌داند و معتقد است انسان پس از این سفر باید نسبت به خدا، جامعه و سرنوشت دیگران احساس مسئولیت بیشتری داشته باشد. به همین دلیل، «حج» یکی از ماندگارترین آثار شریعتی است؛ کتابی که مناسک دینی را از سطح اعمال ظاهری فراتر می‌برد و آن‌ها را به برنامه‌ای برای ساختن انسان و جامعه تبدیل می‌کند.
برداشت شخصی من
فکر می‌کنم من از «حج» شریعتی بیشتر از اینکه یه کتاب درباره مناسک ببینم، یه کتاب درباره ساختن انسان می‌بینم. چیزی که برام جذابه اینه که شریعتی سعی می‌کنه از ظاهر اعمال عبور کنه و برسه به معنای پشت اون‌ها؛ همون نگاهی که توی مطالعه قرآن هم دنبالش هستم. برای من حج فقط دور کعبه چرخیدن نیست، بلکه یه تمرینه برای اینکه آدم از غرورش، وابستگی‌هاش و خودخواهی‌هاش فاصله بگیره و هر بار یه قدم به خدا و به نسخه بهتر خودش نزدیک‌تر بشه. شاید به همین خاطره که این کتاب رو بیشتر از یه اثر مذهبی، یه کتاب درباره خودشناسی، مسئولیت‌پذیری و تغییر واقعی آدم می‌دونم؛ کتابی که آدم رو وادار می‌کنه بعد از بستن آخرین صفحه، از خودش بپرسه: «من واقعاً بعد از این همه شنیدن و خواندن، چقدر عوض شدم؟»
دیدگاه‌ها