ترک فعل در امور قرآنی

این مقاله به بررسی پدیده ترک فعل در امور قرآنی که شامل “ترک فعل” و “کم‌کاری” در نهادهای متولی اجرای برنامه‌های قرآنی کشور است، می‌پردازد. علی‌رغم تأکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب اسلامی بر اهمیت قرآن و ضرورت تبدیل شدن به جامعه قرآنی، عملکرد اجرایی در حوزه‌هایی چون بودجه‌ریزی، تدوین سند راهبردی، و کیفیت آموزش‌های رسمی با چالش‌های جدی روبرو است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که غیاب سند جامع، توزیع نامناسب اعتبارات، و ضعف در نظام آموزش قرآنی، مصادیق بارز ترک فعل در تحقق اهداف بلندمدت قرآنی کشور، به‌ویژه هدف‌گذاری ۱۰ میلیون حافظ قرآن، هستند. این مقاله را بر اساس نشست بسیار مهم و رسواکننده رییس فراکسیون مجلس شورای اسلامی حجت‌الاسلام نصرالله پژمان‌ فر مندرج در خبرگزاری میزان تهیه کرده ایم. مطالب بیان شده از سوی افراد حاضر در این گفتگو آنقدر تکان دهنده است که دل هر قرآن دوستی را به درد می‌آورد.

[su_quote] رئیس فراکسیون قرآن مجلس شورای اسلامی: با وجود صرف بیش از ۷۲۰ ساعت دوره آموزشی از ابتدایی تا دیپلم، بیش از ۶۰ درصد دانش‌آموزان در روخوانی ساده قرآن مشکل دارند.[/su_quote]

۱. مقدمه و طرح مسئله

فرهنگ قرآنی به عنوان رکن اساسی هویت ملی و دینی جمهوری اسلامی ایران، همواره مورد تأکید بوده است. با این وجود، هنگامی که عملکرد اجرایی نهادهای سیاست‌گذار و نظارتی مورد واکاوی قرار می‌گیرد، مصادیقی از ترک فعل (عدم انجام وظایف قانونی و محوله) و کم‌کاری (انجام وظایف به صورت ناقص یا غیرمؤثر) مشاهده می‌شود. این امر، فاصله معناداری میان اسناد بالادستی و واقعیت‌های جاری در عرصه ترویج فرهنگ قرآن ایجاد کرده است. این مقاله با هدف تحلیل این پدیده و ارائه راهکارهایی مبتنی بر رفع موانع اجرایی، ساختار مقاله را پی می‌گیرد.

[su_box title=”بیشتر بدانید!” style=”glass” box_color=”#f4ee54″ title_color=”#161414″]زیست بوم قرآن در ایران[/su_box]

۲. مصادیق اصلی ترک فعل در حوزه قرآنی

بررسی ساختارهای اداری و تصمیم‌گیری در این حوزه، چهار حوزه اصلی را به عنوان کانون‌های ترک فعل نشان می‌دهد:

۲.۱. ترک فعل در بُعد تقنینی و برنامه‌ریزی کلان

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های ترک فعل، ضعف در ادغام برنامه‌های قرآنی در اسناد توسعه ملی است. همان‌گونه که گزارش‌ها حاکی است، در برنامه‌های توسعه پیشین، به‌ویژه برنامه ششم، اشاره‌ای صریح به قرآن نشده و این امر در برنامه هفتم نیز نیازمند پیگیری جدی از سوی سازمان برنامه و بودجه است.

عدم وجود سند واحد: فقدان یک سند جامع و واحد برای فعالیت‌های قرآنی، از جمله کم‌کاری شورای عالی انقلاب فرهنگی و نهادهای مرتبط در تدوین سند راهبردی است. این سند باید تکلیف فعالان و چارچوب‌های اجرایی را مشخص کند؛ امری که در غیاب آن، اقدامات پراکنده و فاقد انسجام خواهند بود.

۲.۲. ترک فعل در بُعد تخصیص منابع و بودجه‌ریزی

تأمین اعتبارات پایدار و کافی، شریان حیاتی هر فعالیت فرهنگی است. در این حوزه، کم‌کاری دستگاه‌ها به صورت زیر نمایان می‌شود:

سهم ناچیز در بودجه آموزش و پرورش: با وجود اهمیت بنیادین آموزش قرآن، سهم بودجه‌ای این حوزه در کل بودجه عظیم آموزش و پرورش (۱۸۳ هزار میلیارد تومان) بسیار اندک (۲.۵ درصد) در سال 1401 است، که این میزان برای انجام کارهای پرورشی و توسعه تعلیم و تربیت ناکافی است.

عدم همراهی دولت‌های پیشین: انتقاد از عدم همراهی برخی دولت‌ها از جمله دولت دوازدهم در حوزه اعتبارات قرآنی نشان می‌دهد که حمایت سیاسی و مدیریتی، نقش کلیدی در اجرای صحیح برنامه‌ها دارد و کم‌توجهی در این سطح، خود نوعی ترک فعل سیاسی-اجرایی محسوب می‌شود.

۲.۳. ترک فعل در حوزه آموزش‌های رسمی (آموزش و پرورش)

بزرگ‌ترین خلأ اجرایی، در نهادی است که وظیفه اصلی آموزش عمومی را بر عهده دارد:

ضعف در مهارت‌های بنیادین: با وجود صرف بیش از ۷۲۰ ساعت دوره آموزشی از ابتدایی تا دیپلم، بیش از ۶۰ درصد دانش‌آموزان در روخوانی ساده قرآن مشکل دارند. این آمار نشان‌دهنده ترک فعل در کیفیت‌بخشی به روش‌ها و محتوای آموزشی است.

غفلت از بی سوادی قرآنی: وجود “بی‌سوادی قرآنی” در میان تحصیل‌کردگان عالی، دال بر شکست نظام آموزشی در تحقق حداقل‌های سواد قرآنی (روخوانی و روان‌خوانی) است.

۲.۴. ترک فعل در حمایت از نهادهای مردمی

رهبر انقلاب بر تحقق هدف ۱۰ میلیون حافظ قرآن از طریق توسعه مؤسسات قرآنی مردم‌نهاد تأکید دارند. ترک فعل در امور قرآنی و در این زمینه، به معنای عدم بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های مردمی فعال و دغدغه‌مند است. سیاست‌گذاری باید به جای تلاش صرف نهادی، بر تسهیل و توانمندسازی این نهادها متمرکز شود.

۳. فرصت‌ها و راهکارهای پیشنهادی برای جبران ترک فعل

با توجه به رغبت دولت سیزدهم به حمایت از بخش قرآنی، فرصتی برای جبران عقب‌ماندگی‌های گذشته فراهم شده است. جبران ترک فعل نیازمند اقداماتی ساختاری است:

تدوین و اجرای سند جامع: باید با فوریت، سند واحد فعالیت‌های قرآنی تهیه شده و اجرای آزمایشی آن در چند استان آغاز شود تا با رفع نواقص، به صورت کشوری عملیاتی گردد.

تخصیص بودجه استراتژیک: در برنامه هفتم توسعه و لایحه بودجه، باید اعتبارات قرآنی به صورت ویژه دیده شود. همچنین، تخصیص حداقل ۵ درصد بودجه آموزش و پرورش به طور مشخص برای ارتقاء مهارت‌های روخوانی و مفاهیم قرآنی باید مد نظر قرار گیرد.

تغییر نگاه به قاریان: باید با اصلاح نگاه نهادی، قاریان و فعالان قرآنی به عنوان سرمایه‌های انسانی تلقی شوند، نه افراد بیکار، و ظرفیت‌های مهارتی آنان به کار گرفته شود.

نظارت هدفمند: کمیسیون اصل نود مجلس باید نقش نظارتی خود را برای پیگیری مصوبات سفر استانی رئیس جمهور دولت سیزدهم در حوزه قرآن، و همچنین سنجش میزان تحقق اهداف سالانه، تقویت کند.

۴. نتیجه‌گیری

مسئله اصلی در حوزه قرآن، فقدان منابع نیست، بلکه عدم اجرای شایسته و مؤثر وظایف محوله و ترک فعل در امور قرآنی است. از سطح سیاست‌گذاری کلان (تدوین سند) تا سطح اجرایی (آموزش در مدارس و تخصیص بودجه)، کاستی‌هایی وجود دارد که مانع تحقق جامعه‌ای قرآنی می‌شود. امید است که تحلیل ساختارمند این چالش‌ها بتواند موجب بهبود وضعیت قرآن در جمهوری اسلامی ایران گردد.