انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی

در مباحث قبلی با روش‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی و دو رویکرد اصلی آن در تقسیم بندی روش‌ها آشنا شدیم، جهت دریافت دید کلی نسبت به مدل‌های مبتنی بر این روش‌ها، تقسیم بندی رایج در این خصوص ارائه شده و انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی آمده است.

انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی

چندین مدل مختلف مورد استفاده برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی توسط شرکت‌های مشاور، دانشگاه‌ها و پژوهشگران گوناگون ارائه شده است. در نگاهی سطحی به هر یک از این مدل‌ها، میزان آمادگی یک جامعه برای بهره برداری از فناوری اطلاعات و ارتباطات نشان داده می‌شود. با نگاهی دقیق‌تر، این مدل‌ها، تعاریف بسیار گسترده، متنوع و روش‌های اندازه‌گیری متفاوتی دارند.

در بررسی پیشینه‌های این پژوهش، دو دسته بندی رایج از مدل‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی از سوی پژوهشگران ایرانی که مبتنی بر نیاز کشور بوده، ارائه شده است. در دسته بندی اول، حورعلی و همکاران (۲۰۰۸) مدل‌های رایج را بر اساس زیرساخت و آمادگی مبتنی بر رشد تجارت و اقتصاد یا توانایی جامعه در بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات گروه‌بندی کرده‌اند؛ در این طبقه بندی، گروه اول را مدل‌های مبتنی بر اقتصاد دیجیتال دانسته‌اند و گروه دوم را مدل‌های مبتنی بر جامعه الکترونیکی نام گذاشته‌اند؛ در ادامه اصلی‌ترین مدل‌های هر گروه به طور مختصر معرفی شده‌اند.

مدل‌های مبتنی بر اقتصاد دیجیتال

در ادامه چهار مدل مهم و گسترده این گروه نام برده شده‌اند که در پایان بحث هر کدام از این مدل‌ها معرفی خواهد شد.

√ مدل APEC (راهنمای ارزیابی‌ آمادگی تجارت الکترونیک اَپِک)

√ مدل McConnell International (گزارش بین‌المللی مک کانل)

√ مدل EIU (رتبه بندی آمادگی فناورانه واحد اطلاعات اکونومیست)

√ مدل USAID (مطالعه موردی یو. اس. ای . آی . دی)

در ادامه هر کدام از این مدل‌ها به طور خلاصه معرفی شده‌اند.

مدل APEC (راهنمای ارزیابی‌ آمادگی تجارت الکترونیک اَپِک)

همانطور که اشاره شد مدل APEC E-Commerce Readiness Assessment Guide در سطح اقتصاد دیجیتال مطرح شده است و در بسیاری از سطوح از جمله ساختار اطلاعات، انتقال و دسترس پذیری اینترنت، سرعت و کیفیت اینترنت و سایر موارد مطرح شده، قابلیت بکارگیری دارد. مدل آمادگی تجارت الکترونیک APEC، در مشارکت جامعه تجاری و سایر همکاری‌های اقتصادی آسیا – اقیانوسیه است تا اقتصادهای عضو را قادر سازد به طور رقابتی در عرصه تجارت الکترونیک شرکت کنند و سطح توسعه جامعه را از طریق تجارت الکترونیکی افزایش دهند. هر اقتصاد، صرف نظر از سطح توسعه آن، نمایه آمادگی در صحنه جهانی را نشان می دهد که شامل سیاست های ملی، سطح یکپارچگی فناوری و شیوه های نظارتی هستند. این مدل فرآیندی را فراهم می‌کند که به موجب آن هر اقتصاد می‌تواند وضعیت آمادگی خود را برای تجارت الکترونیک ارزیابی کند و با جامعه تجاری برای تنظیم راهبردهای بهبود موقعیت آن اقتصادِ دیجیتال، تعامل کند. این راهنما، نکات لازم برای تغییراتی لازم در راستای بهبود محیط کسب و کار را دارا است. در سپتامبر ۱۹۹۹ میلادی در اوکلند، وزرای سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا – اقیانوسیه برای تنظیم این مدل ارزیابی، جلسه تشکیل دادند. پیش نویس اولیه مدل APEC برای ارزیابی آمادگی شش اقتصاد بزرگ حوزه اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا از طرف سران این کشورها مورد استفاده قرار گرفت. مدل یاد شده ضمن سنجش سطح آمادگی تجارت الکترونیکی، بسیاری از مولفه‌های ارزیابی آمادگی الکترونیکی، اشاره شده در جدول بالا، را در بر گرفته است. (راهنمای آمادگی تجارت الکترونیکی اَپِک، ۲۰۰۰).

مدل McConnell International (گزارش آمادگی الکترونیک بنیاد بین‌المللی مک کانل)

بنیاد بین المللی مک کانل با هدف ارائه خدمات آموزشی، حکمرانی خوب و ایجاد صلح، بنیان گذاری شده است. اساساً این بنیاد با هدف تکیه بر افراد جامعه و ایجاد  فرصت یادگیری و مشارکت عمومی بنا گردید. تلاش آنها در راستای پُرکردن شکاف‌ها در ارائه یا حمایت از رویکردهای محلی نوآورانه برای پیشگیری از مناقشه، ایجاد صلح و توسعه محلی است؛ همان کاری که کتابخانه‌های عمومی نیز دغدغه آن را دارند. بنیاد مک کانل در راستای انجام ماموریت‌های خود، مدلی موسوم به ریسک کسب و کار الکترونیکی برای استفاده از فرصت آمادگی الکترونیکی جهانی که به اختصار McConnell International  شناخته می‌شود را ارئه کرد. این مدل در سال ۲۰۰۰ میلادی عرضه شده و در سطوح بسیاری که در جدول خلاصه مدل‌ها بدان اشاره شد، قابلیت ارزیابی آمادگی الکترونیکی را دارد. سطوحی همچون زیرساخت اطلاعات، انتقال و دسترس‌پذیری اینترنت، سرعت و کیفیت شبکه، سخت‌افزار و نرم‌افزار شبکه، منابع انسانی و مهارت‌ها، افراد و سازمان‌ها و سایر موارد مشابه در ارزیابی آمادگی الکترونیکی این مدل مدنظر قرار دارد (مک کانل، ۲۰۰۰).

مدل EIU (رتبه بندی آمادگی فناورانه واحد اطلاعات اکونومیست)

اتحادیه اطلاعات اقتصادی (Economist Intelligence Unit)  نیز که هدف خود را کمک به افراد و کسب و کارها در راستای شناخت تغییرات جهانی و سازگاری با آن قرار داده است، مدلی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در ابتدای هزاره سوم ترسیم نمود. این اتحادیه که متشکل از خبرنگاران اقتصادی و خبرگان این حوزه است، تلاش دارد با بهره گیری از این مدل، کسب و کارها را آماده حضور در دنیای در حالِ تغییرِ کنونی نماید (ای. آی. یو، ۲۰۰۰).

مدل یاد شده بر اساس ابزار پرسشنامه طراحی شده و نگاهی آماری به ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطوح مختلف دارد. شش شاخص اصلی، زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات، محیط کسب‌و‌کار، تعامل مصرف کننده و صاحبان کسب‌و‌کار، محیط قانونی و سیاسی کسب‌و‌کار، زیرساخت اجتماعی، فرهنگی و همچنین پشتیبانی از خدمات الکترونیکی از جمله شاخص‌های موردنظر در این مدل است. علاوه بر موارد یاد شده، بر اساس سطح بندی ارائه شده در جدول ۱-۲، سطوح بسیار دیگری نیز در حین انجام ارزیابی آمادگی الکترونیکی بر اساس مدل EIU مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در این مدل، علاوه بر شناخت کسب و کارهای موجود و مورد بررسی، امکان رتبه بندی اقتصادها در سطح کلان ملی و منطقه‌ای وجود دارد تا بر اساس آن، کشورها بتوانند در حوزه اقتصاد دیجیتال با آگاهی از نقاط ضعف و قوت خود، بر روی فناوری‌های لازم سخت افزاری و نرم افزاری سرمایه گذاری کنند و خود را به اقتصادهای برتر جهان نزدیک کنند.

مدل USAID (مطالعه موردی یو. اس. اِی . آی . دی)

آخرین مدل معرفی شده در بخش اقتصاد دیجیتال مربوط به آژانس توسعه بین‎‌المللی ایالات متحده آمریکا (United States Agency for International Development) است. جان اف کندی رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۶۱ میلادی آژانس توسعه بین المللی ایالات متحده را به منظور رهبری توسعه بین المللی و تلاش های بشردوستانه دولت ایالات متحده، تاسیس کرد. توسعه بین المللی و تلاش های بشردوستانه برای نجات انسان‌ها، کاهش فقر، تقویت حکومتِ مردم سالارانه و کمک به مردم در پیشرفت آنها از جمله اهداف شکل گیری این آژانس است که در راستای تحقق ماموریت‌های خود، اقدام به انجام مطالعه موردی با بهره گیری از شاخص‌هایی از جمله زیرساخت شبکه، سرعت و کیفیت شبکه، پشتیبانی مالی و سرمایه گذاری برای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات، دولت الکترونیک و محیط قانونی و تنظیم گری نمود. این مطالعه موردی هم اکنون به عنوان یکی از مدل‌های سنجش ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح جهان، مطرح است (یو.اس.ای.آی.دی، ۲۰۰۵).

تا بدین‌جا تلاش شد دیدی کلی نسبت به انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی داده شود؛ در ادامه، مدل‌های مبتنی بر جامعه الکترونیکی ارائه شده است که مستقیماً به حوزه مطالعات نهادهای اجتماعی مرتبط بوده، و چهار مدل گسترده و مهم این عرصه نیز معرفی خواهد شد. هر کدام از این مدل‌ها در سطوح مختلفی فعال هستند.

مدل‌های مبتنی بر جامعه الکترونیکی

گروه دوم انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی بر جامعه الکترونیکی تاکید دارند. این گروه که بر اساس پیشینه‌های انجام شده مناسب بکارگیری در ارزیابی آمادگی الکترونیکی کتابخانه‌های عمومی هستند، مدل‌های بسیار مهم و گسترده‌ای را بر گرفته‌اند که برخی از مهمترین آنها اشاره می‌شود:

√ مدل CID (راهنمای ارزیابی آمادگی الکترونیکی سی. آی. دی)

√ مدل ITU (اتحادیه جهانی مخابرات)

√ مدل NRI (شاخص آمادگی شبکه‌ای)

√ مدل CSPP (پروژه خط مشی سیستم‌های رایانه‌ای)

مدل CID (راهنمای ارزیابی آمادگی الکترونیکی سی. آی. دی)

 مرکز توسعه بین المللی دانشگاه هارواد با اقتباس از مدل CSPP راهنمای ارزیابی آمادگی الکترونیکی موسوم به CID را در سال ۲۰۰۰ میلادی منتشر نمود. مدل یاد شده که با همکاری شرکت IBM در ایالات متحده آمریکا توسعه داده شد، هدف خود را ارزیابی در کشورهای در حال توسعه قرار داده است. (سی.آی.دی، ۲۰۰۰).

بر اساس جدول مقایسه‌ای ۱-۲ این مدل نیز مانند سایر مدل‌های گسترده جامعه الکترونیکی، سطوح بسیار زیادی از جمله زیرساخت اطلاعات، انتقال و دسترس پذیری اینترنت، سرعت و کیفیت شبکه، سخت افزار و نرم افزار شبکه، خدمات فناوری اطلاعات و پشتیبانی آن، منابع انسانی و مهارت‌ها (سواد اطلاعاتی)، افراد و سازمان‌های برخط (کارکان و بخش‌ها) و موارد دیگری را در بر می‌گیرد. بر این اساس تنها در چند شاخصه از جمله پشتیبانی مالی و سرمایه گذاری برای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات، فواید خدمات الکترونیکی (هزینه‌ها، شارژ و …)، رمزگذاری امنیتی، میزان خلاقیت و نیز استانداردهای صنعتی، این مدل جایگاهی برای ارزیابی ندارد و به بررسی آنها نمی‌پردازد.

مدل ITU (اتحادیه جهانی مخابرات)

اتحادیه جهانی مخابرات یکی از قدیمی‌ترین اتحادیه‌های فعال در سطح جهان است که در سال ۱۸۶۵ میلادی تاسیس شده و دارای بیش از یک و نیم قرن قدمت است؛ پس از تاسیس سازمان ملل متحدد در سال ۱۹۴۵ میلادی این اتحادیه به نهادی وابسته به این سازمان تبدیل شد (چارچوب ارزیابی آمادگی دولت الکترونیک، ۲۰۱۰).

اتحادیه جهانی مخابرات با توجه به رسالت خود در رابطه با ارتباطات از راه دور در زمینه مقررات رادیویی، توسعه و استانداردسازی مخابرات در سطح جهان فعالیت دارد، از اینرو شخصیتی حقوقی و کاملاً مرتبط بر حوزه سنجش آمادگی الکترونیکی است؛ بر همین اساس این اتحادیه با تکیه بر سطوح زیرساخت اطلاعات، سرعت و کیفیت اینترنت، منابع انسانی و مهارت‌ها (سواد اطلاعاتی)، افراد و سازمان‌‌ها (کارکنان و بخش‌ها)، پشتیبانی مالی و سرمایه گذاری برای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات و نیز فواید خدمات الکترونیک (هزینه‌ها، شارژ و …)پایه گذاری شده است. مدل یاد شده در دسته مطالعه موردی قرار می‌گیرد.

مدل NRI (شاخص آمادگی شبکه‌ای)

شاخص آمادگیِ شبکه‌ای موسوم به NRI توسط موسسه پروتولند (Portulands Institute) با همکاری دانشگاه آکسفورد و همچنین دانشکده کسب و کار سِید (Said) در آکسفورد انگستان طراحی شده است (ان، آر،آی، ۲۰۲۳).

از آنجایی که آمادگیِ شبکه یک مفهوم چند بعدی است، شاخص آمادگی شبکه (NRI) یک شاخص ترکیبی بوده و بر اساس سه سطح ساخته شده است. سطح اولیه شامل چهار ستون است که ابعاد اساسی آمادگی شبکه را تشکیل می دهد. هر یک از ستون های بنیادی به ستون‌های فرعیِ دیگری تقسیم       می شوند که سطح دوم را تشکیل می دهند. سطح سوم متشکل از شاخص‎‌های فردی است که در میان ستون‌های فرعی و پایه‌های مختلف سطوح اولیه و ثانویه توزیع شده است. تمام شاخص‌های مورد استفاده در NRI به یک ستون اصلی و یک ستون فرعی تعلق دارند.

بر اساس جدول مقایسه‌ای نیز، شاخص‌هایی همچون زیرساخت اطلاعات، انتقال و دسترس‌پذیری اینترنت، سرعت و کیفیت شبکه، سخت افزار و نرم افزار شبکه، منابع انسانی و مهارت‌ها (سواد اطلاعاتی)، افراد و سازمان‌های برخط (کارکنان و بخش‌ها)، دولت الکترونیک و نیز محیط قانونی و تنظیم مقررات در این مدل، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. علاوه بر آن، هر ساله فهرست کشورهای مختلف نیز بر اساس همین شاخص به شکل رتبه‌بندی شده منتشر می‌گردد که امکان شناخت نقاط قوت و ضعف را برای کشورهای موردنظر فراهم می‌کند.

حال که با برخی از مدل‌های متداول و گسترده جهانی در ارزیابی آمادگی الکترونیکی آشنا شدیم بایستی درک کرده باشیم که مدل‌ها، راه‌حل جامع و کامل نیستند بلکه آنها ابزارهای تحقیقاتی هستند و محدودیت‌هایی دارند که باید شناخته شوند و در نهایت مبتنی بر چهارچوب خاص خود هستند.

مدل CSPP (پروژه خط مشی سیستم های رایانه‌ای)

پروژه خط مشی سیستم های رایانه‌ای موسوم به CSPP یا (Computer System Policy Project) در سال ۱۹۹۸ میلادی در سطح جهان مطرح شده است و یکی از قدیمی‌ترین انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی محسوب می‌شود.

این مدل یک چارچوب مفهومی است که برای ارزیابی در دسترس بودن و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در یک کشور استفاده می شود که شامل محاسبه یک شاخص ترکیبی بر اساس جنبه های مختلف فناوری اطلاعات و ارتباطات است و به منظور تدوین برنامه های اجرایی برای توسعه شاخص آمادگی الکترونیکی استفاده می‌شود. این مدل بر روی اندازه‌گیری عواملی مانند نرم‌افزار، سخت‌افزار، اتصال به شبکه، امنیت، انعطاف‌پذیری سیستم، مهارت‌های فنی و پشتیبانی و آمادگی مرکز داده تمرکز دارد. هدف مدل آمادگی الکترونیکی CSPP ارزیابی آمادگی یک کشور یا موسسه برای پذیرش و اجرای پروژه‌های آموزش الکترونیکی، برنامه‌های دولت الکترونیک و سایر پیشرفت‌های فناوری اطلاعات یا ارائه خدمات اینترنتی به طور موثر و کارآمد است.

گروهی از شرکت‌های فعال در زمینه فناوری اطلاعات در ایالات متحده آمریکا این مدل را پایه‌گذاری کردند. در واقع CSPP، ابزاری خودسنجی برای استفاده از سوی جوامعی است که تلاش دارند سطح آمادگی الکترونیکی و میزان حضور خود در جهان شبکه‌ای را مورد سنجش قرار دهند. همانطور که در بخش مربوطه بیان شد، این مدل، بعدتر پایه بسیاری از مدل‌های رایج همچون CID قرار گرفت. طبق برآورد انجام شده، جامعهِ آماده از حیث الکترونیکی بایستی قابلیت سرعت بالا در دسترسی به شبکه، دسترسی و بهره مندی پایدار از فناوری‌ اطلاعات و ارتباطات در کلیه مدارس، ادارات دولتی، شرکت‌های بازرگانی، منازل مسکونی و مراکز مرتبط با حوزه سلامت و درمان را داشته باشند. در جامعه یاد شده، ضمن تامین امنیت در دسترسی به شبکه، حریم خصوصی کلیه استفاده کنندگان نیز حفظ خواهد شد؛ علاوه بر آن، خط مشی تنظیمی از سوی سازمان مربوطه از اتصال کاربران به شبکه حمایت می‌کند. به بیان ساده‌تر، هر قدر نفوذ فناوری اطلاعات و ارتباطات در کلیه بخش‌های یک جامعه همچون منازل، مراکز بهداشت و درمان، موسسات، شرکت‌ها، مراکز عمومی و خصوصی و مانند اینها بیشتر باشد، آمادگی الکترونیکی بیشتری دارد (سی. اس. پی. پی، ۱۹۹۸).

مدل CSPP برای انجام ارزیابی آمادگی الکترونیکی پنج شاخص اساسی را که مبتنی بر جهان شبکه‌ای، هدفگذاری کرده است شامل زیرساخت شبکه، دسترسی به شبکه، کاربرد و خدمات شبکه‌ای، اقتصاد شبکه‌ای و توانمندسازهای شبکه هستند.

البته همانطور که پیشتر اشاره شد، در هر پژوهشی که هدف آن ارزیابی آمادگی الکترونیکی باشد ممکن است پژوهشگر یا ارزیاب به صلاحدید خود از روندی مبتنی بر مدل‌های موجود و یا مدلی خودساخته استفاده نماید؛ برخی از ارزیابی‌های انجام شده نیز اساساً به دلیل حفظ اسرار آن محل به صورت محرمانه باقی مانده و روند و مدل انجام آن ارزیابی در دسترس عموم قرار نمی‌گیرد اما آگاهی نسبت به انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی می‌تواند امکان قیاس و انتخاب بهتر را فراهم سازد.

پرسش‌های متداول آمادگی الکترونیکی

دو رویکرد اصلی در تقسیم بندی انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی چیست؟

دو رویکرد اصلی عبارتند از:

√ مدل های مبتنی بر اقتصاد دیجیتال

√ مدل های مبتنی بر جامعه الکترونیکی

چهار مدل مهم در دسته مدل های مبتنی بر اقتصاد دیجیتال کدامند؟

√ مدل APEC

√ مدل McConnell International

√ مدل EIU

√ مدل USAID

مدل APEC چه هدفی را دنبال می کند؟

هدف مدل APEC ارزیابی آمادگی اقتصادهای عضو برای مشارکت در تجارت الکترونیک و بهبود محیط کسب و کار از طریق فناوری اطلاعات است.

مدل McConnell International توسط چه سازمانی ارائه شده و چه ویژگی هایی دارد؟

این مدل توسط بنیاد بین المللی مک کانل ارائه شده و بر ارزیابی ریسک کسب و کار الکترونیکی و آمادگی الکترونیکی با تمرکز بر زیرساخت ها، منابع انسانی و مهارت ها تأکید دارد.

مدل EIU چه شاخص هایی را برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در نظر می گیرد؟

شاخص های اصلی این مدل شامل:

√ زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات

√ محیط کسب و کار

√ تعامل مصرف کننده و کسب و کار

√ محیط قانونی و سیاسی

√ زیرساخت اجتماعی و فرهنگی

√ پشتیبانی از خدمات الکترونیکی

مدل USAID توسط چه سازمانی توسعه یافته و چه اهدافی دارد؟

این مدل توسط آژانس توسعه بین المللی ایالات متحده (USAID) توسعه یافته و هدف آن ارزیابی آمادگی الکترونیکی با تمرکز بر زیرساخت شبکه، سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات و دولت الکترونیک است.

چهار مدل مهم در دسته انواع مدل‌های آمادگی الکترونیکی مبتنی بر جامعه الکترونیکی کدامند؟

√ مدل CID

√ مدل ITU

√ مدل NRI

√ مدل CSPP

مدل CID توسط چه سازمانی توسعه داده شده و چه ویژگی هایی دارد؟

این مدل توسط مرکز توسعه بین المللی دانشگاه هاروارد با همکاری IBM توسعه یافته و بر ارزیابی آمادگی الکترونیکی در کشورهای در حال توسعه تمرکز دارد.

اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) چه نقشی در ارزیابی آمادگی الکترونیکی دارد؟

ITU با تمرکز بر استانداردسازی مخابرات و ارتباطات، مدلی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی ارائه داده که شامل شاخص هایی مانند زیرساخت اطلاعات، سرعت اینترنت، منابع انسانی و محیط قانونی است.

مدل NRI چگونه طراحی شده و چه سطوحی دارد؟

مدل شاخص آمادگی شبکه‌ای (NRI) یک شاخص ترکیبی است که در سه سطح طراحی شده:

√ چهار ستون اصلی

√ ستون های فرعی

√ شاخص های فردی

مدل CSPP چه هدفی را دنبال می کند؟

هدف این مدل ارزیابی آمادگی کشورها یا سازمان ها برای پذیرش پروژه های آموزش الکترونیکی، دولت الکترونیک و سایر پیشرفت های فناوری اطلاعات است.

پنج شاخص اساسی مدل CSPP چیست؟

√ زیرساخت شبکه

√ دسترسی به شبکه

√ کاربرد و خدمات شبکه‌ای

√ اقتصاد شبکه‌ای

√ توانمندسازهای شبکه

آیا مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی کامل و بدون نقص هستند؟

خیر، این مدل ها ابزارهای تحقیقاتی هستند که محدودیت هایی دارند و باید بر اساس چهارچوب خاص خود شناخته و استفاده شوند.

تفاوت اصلی بین مدل های مبتنی بر اقتصاد دیجیتال و جامعه الکترونیکی چیست؟

مدل های مبتنی بر اقتصاد دیجیتال بیشتر بر جنبه های اقتصادی و تجاری تمرکز دارند، در حالی که مدل های جامعه الکترونیکی بر آمادگی اجتماعی و فرهنگی برای پذیرش فناوری تأکید می کنند.

چرا آشنایی با انواع مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی مهم است؟

این آشنایی به پژوهشگران و سازمان ها کمک می کند تا با مقایسه مدل ها، بهترین گزینه را بر اساس نیازهای خاص خود انتخاب کنند و ارزیابی دقیق تری انجام دهند.

منابع

Hourali, M., Fathian, M., Montazeri, A., & Hourali, M. (2013). A Model for E-Readiness Assessment of Iranian Small and Medium Enterprises. Journal of Faculty of Engineering, 41(7), 969–985. https://doi.org/10.22059/jac.2013.7903