تمدن ایرانی (کتاب)

چند سال پیش رادیو پاریس از ایران شناسان بنامی از قبیل رومان گیرشمن ۳ آندره گدار . هانری ماسه کریستن سن رنه گروسه و چند تن دیگر دعوت نمود تاهر یک در ضمن سخنرانی مختصر و جامع خود جنبه های مختلف تاریخ تمدن ایران و افغانستان را بمردم بشناسانند. ایران شناسان مزبور حاصل تحقیقات خود را بزبانی ساده و قابل فهم عامه مردم در آوردند؛ کتاب تمدن ایرانی مجموعه‌ای از این مقالات ارزشمند است که در این بخش معرفی خواهد شد.

مشخصات کتاب

عنوان: تمدن ایرانی

نویسنده: جمعی از خاورشناسان فرانسوی

مترجم: دکتر عیسی بهنام

ناشر: بنگاه ترجمه و نشر کتاب

سال نشر: 1337 – اول

تعداد صفحات: 536 صفحه​ – وزیری

ساختار و محتوای کتاب

همانطور که اشاره شد، کتاب تمدن ایرانی حاصل ترجمه ارزنده دکتر عیسی بهنام در سال ۱۳۳۷ از مجموعه مقالات خاورشناسان فرانسوی است که در هر کدام در زمینه مربوطه دارای تبحر و شهرت جهانی هستند. در ادامه فهرست محتوای ارائه شده در کتاب از نظر خواهد گذشت:

√ مقدمه مترجم بر طبع اول و دوم
√ پیش گفتار: هانری ماسه
√ در آمد: رنه گروسه
√ فصل نخست – کلیات راجع به جغرافیای ایران یونیفاسیو
√ فصل دوم – اصول ثابت تاریخ ایران : زر دو مزیل
√ فصل سوم – ایران قدیم هخامنشی ها: ۲. دیون سمر
√ فصل چهارم – ایران در زمان سلوکیها و اشکانیها ، و ستون
√ فصل پنجم – ایران ساسانی: هانری ماسه
√ فصل ششم – ایران مسلمان از قرن اول تا قرن دهم هجری : ژان بوهو
√ فصل هفتم – از سلسله مقوی تا سلسله پهلوی: هانری ماسه
√ فصل هشتم – کلیاتی از تاریخ افغانستان تا دوره اسلام آ فوشه
√ فصل نهم – افغانستان از اسلام به بعد : آن بازن فوشه
√ فصل دهم – ایران خارجی : و نه گروسه
√ سنوات تاریخی
√ نقشه ایران و ایران خارجی
√ فهرست اعلام

همانطور که ملاحظه می‌شود این کتاب حاوی مقالات ارزنده‌ای در خصوص تاریخ، مذاهب، هنر و معماری ایران و افغانستان است؛ این مطالب برای کسانی که بخواهند تاریخ تمدن کشور را بشناسند سودمند خواهد بود.

پیشگفتار کتاب

اگر به دوران آغاز تاریخ فلات ایران توجه کنیم دورانی که بر اثر کاوش های شوش بخوبی روشن شده و فلات خود در نتیجه آن کاوش ها بصورت منشأ ومبدأ تمدن شوش به ما معرفی گردیده خواهیم دید که تمدن ایران بصورتهای متوالی خود ماقبل آریائی، مادی هخامنشی، پارتی ساسانی و اسلامی) در مدت پنجاه قرن بدون انقطاع بحیات خویش ادامه داده است. در نقاط دیگری مانند آفریقای شمالی مصر، پاکستان و ترکستان چین اسلام این پیوستگی تاریخ را قطع کرده است.
ولی در ایران پس از مدت کوتاهی که برای تغییر مسیر تاریخ لازم بود ، حیات تاریخی پایدار مانده یا از تو ملتحم گردیده است. شاهنامه در عین قدرت اسلام بصورت حماسه ای از عهد ساسانی باقی مانده، همچنانکه یک قسمت از بشقابهای نقره زمان اسلامی نیز که روی آنها مجلس شکار پادشاه نقش شده و یا دلاوریهای امثال شاپور و خسرو را در شکار ابدی ساخته است، در حقیقت نماینده تمدن ساسانی بعد از زوال آن خاندانست که همچنان باقی مانده و تا بحبوبه قدرت خلفا نیز کشیده شده است.

مزیت عمده دیگر ایران اینست که در میان تمدنهای مدیترانه ای و تمدنهای آسیای شرقی دولتی است که واقعاً جنبه حد وسط را دارد. سر زمین قدیم مادی توسط معابر زاگرس ببابل یا بغداد راه مییابد. کافی است که از خانفین تا کرمانشاه این مسیر قدیمی را طی کنیم تا ملاحظه نمائیم چگونه فلات ایران در ایام قدیم تحت نفوذ تمدن بین النهرین قرار گرفته ، و نیز چگونه گاهی دولت ایران مجبور شده شهری مانند تیسفون را که در جلگه بین النهرین واقع است ، بعنوان پایتخت انتخاب کند.
ولی در سمت دیگر فلات بین افغانستان و پاکستان معابر دیگری که جنبه تاریخی شان کمتر نیست و با معبر خیبر شروع میشوند، راه عبور بطرف جلگه های سند و گنگ را باز مینمایند از این راه حدود ایران برای مدت مدیدی تا حوضه سند امتداد یافته بود بوجود آمدن دولت پاکستان در سالهای اخیر نشانه زنده ای از این مطلب است. حتی گاهی ایران تا حوضه کنگ (تاج محل به شعری میماند که در اصفهان بوجود آمده و بصورت بنائی از مرمر سفید در هندوستان متظاهر گردیده است و تا دورترین نقاط مانند گولکوند و جنوبی ترین نواحی نظیر حیدر آباد نیز گسترش یافته است.

کتاب‌های مشابه

اگر کتاب تمدن ایرانی را مفید فایده دانستید و با مطالعه آن نیاز به درک بهتر تمدن ایران زمین داشتید، می‌توانید به آثار زیر نیز مراجعه کنید:

√ ایران باستان – مجموعه‌ای از نویسندگان – ترجمه محمد آژند

√ ایران و تمدن ایرانی – کلمان اومار – حسن انوشه

√ تاریخ و تمدن ایران – غلامحسین ده بزرگی

برشی از کتاب

طول و عرض و ارتفاع رشته جبالی که فلاتهای ایران را احاطه کرده متفاوت است. در مغرب و شمال بیشتر بهم پیوسته اند و عرض و ارتفاع آنها زیادتر است، این رشته جبال دو خصوصیت دارند یکی اینکه آثار آتش فشانی در آنها زیاد است. و دیگر اینکه از جبال دیگر ایران خیلی جوانترند. در حقیقت در ایران کوه آتش فشان روشن وجود ندارد، ولی آثار مذاب که سابقاً از دهانه های جبال آتش فشان خارج شده و تشکیل مخروط داده، بسیار دیده میشود. معروفترین این نوع کوه آتشفشان خاموش در ایران کوه دماوند است که در سلسله جبال شمالی نزدیک شهر تهران واقع شده و پنجهزار و هفتصد متر ارتفاع دارد و در قله آن برفهای دائمی و چشمه های آب گرم گوگردی موجود است. شیب های دوار آور و دره های ژرف و سیل زا خود نمودار جوان بودن چین خوردگیهای فلات ایرانند. در هر سلسله جبال، دره های هولناکی است که در فصل بهار سیلهای گل آلودی با هیاهوی زیاد به عمق آنها سرازیر میشود (صفحه ۱۴).

دولت اشکانی در حدود شرقی کشور خود با امپراطوری بزرگی که فرهنگ ایرانی داشت یعنی با امپراطوری هند و سکائی یا کوشانیها که بر افغانستان و قسمتی از هند شمال غربی حکومت میکردند و پایتخت آنها یکی شهر «کاپیسی یگرام کنونی در شمال کابل و دیگری شهر نیشابور بود ، مجاور گردید.
غرفه مخصوص آثار افغانستان در موزه «گیمه» در پاریس بما مخلوطی از هنر ایران و بودائی را نشان میدهد که در آن زمان در این ناحیه بوجود آمده در زمان بزرگترین پادشاهان کوشان که کانیشکا» نام داشت (میان ۱۴۰ و ۱۷۰ بعد از میلاد ، طبق تاریخ بندی اخیر آقای و گیرشمن خاورمیانه میان دو امپراطوری بزرگ تقسیم شده بود که هر دو تمدن ایرانی با شبیه بایرانی داشتند یکی امپراطوری اشکانی در ایران و عراق فعلی ، دیگری امپراطوری کوشان یا هندی و سکائی در افغانستان کنونی و هر دوی آنها نیز تحت تأثیر آمدن و هنر و صنعت یونان قرار گرفته بودند و روابط بازرگانی منظم با امپراطوری روم داشتند.

دیدگاه شخصی

در خصوص کتاب تمدن ایرانی نوشته تنی چند از خاورشناسان فرانسوی بهترین توصیف و دیدگاه شخصی، عبارتی است که در صفحه پیش از فهرست کتاب از سوی ناشر (بنگاه ترجمه و نشر کتاب) درج شده است که همانا نظر شخصی من نیز هست:

منظور از انتشار مجموعه ایران شناسی این است که آثار برگزیده ای که به زبانی غیر از زبان فارسی درباره ایران و ایرانیان نوشته شده، در دستری فارسی زبانان قرار گیرد. این مجموعه گذشته از آثار خاور شناسان، شامل سفرنامه سیاحانی که اثری سودمند درباره ایران بجا گذاشته اند و همچنین آثار مورخان و نویسندگانی که گوشه ای از احوال مردم این کشور را باز نموده اند خواهد بود.