قانون تأسیس کتابخانه عمومی در تمام شهرها
تاریخ انتشار: ۱۴۰۳/۱۲/۱۷
آخرین بروزرسانی: ۱۴۰۳/۱۲/۱۷
در ایران، با هدف گسترش فرهنگ کتابخوانی و دسترسی عادلانه به منابع مکتوب، “قانون تأسیس کتابخانه عمومی در تمام شهرها” در سال ۱۳۴۴ به تصویب رسید. این قانون، شهرداریها را موظف کرد که بخشی از درآمد خود را برای تأسیس، توسعه و تجهیز کتابخانههای عمومی اختصاص دهند. در این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این قانون و تأثیر آن در رشد فرهنگی کشور میپردازیم.
آنچه خواهید خواند!
اهمیت قانون تأسیس کتابخانه عمومی
کتابخانههای عمومی، یکی از مهمترین نهادهای فرهنگی در هر جامعهای محسوب میشوند. این مراکز نهتنها زمینهای برای دسترسی عموم مردم به منابع علمی، پژوهشی و فرهنگی فراهم میکنند، بلکه نقش مهمی در افزایش سرانه مطالعه، توسعه آگاهی اجتماعی و ایجاد عدالت فرهنگی دارند.
در ایران، با هدف گسترش فرهنگ کتابخوانی و دسترسی عادلانه به منابع مکتوب، “قانون تأسیس کتابخانه عمومی در تمام شهرها” در سال ۱۳۴۴ به تصویب رسید. این قانون، شهرداریها را موظف کرد که بخشی از درآمد خود را برای تأسیس، توسعه و تجهیز کتابخانههای عمومی اختصاص دهند. در این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این قانون و تأثیر آن در رشد فرهنگی کشور میپردازیم.
✅ نکته: در مورخه ۱۳۴۸/۱۱/۱۴ قانون الحاق یک تبصره به ماده اول قانون تأسیس کتابخانه عمومی در تمام شهرها به شرح زیر به این قانون نیز تصویب شد:
اختصاص ۱.۵ درصد از درآمد شهرداریها
بر اساس ماده ۱ این قانون، تمامی شهرداریهای کشور موظفند که سالانه ۱.۵ درصد از کل درآمد خود را برای تأسیس و اداره کتابخانههای عمومی اختصاص دهند. این هزینه میتواند صرف:
✅ ایجاد ساختمان جدید برای کتابخانهها
✅ تجهیز کتابخانههای موجود و توسعه خدمات آنها
✅ خرید و بهروزرسانی منابع کتابخانهای
✅ پرداخت هزینههای مدیریت و نگهداری کتابخانهها
📌 چرا این ماده قانونی مهم است؟
✅ تضمین تأمین مالی پایدار برای کتابخانههای عمومی
✅ افزایش تعداد و کیفیت خدمات کتابخانهای در شهرها و روستاها
✅ افزایش سرانه مطالعه و ارتقای فرهنگ عمومی کشور
تشکیل انجمن کتابخانههای عمومی
برای نظارت بر اجرای این قانون، در هر شهر یک انجمن کتابخانه عمومی تشکیل میشود. این انجمن از نمایندگان وزارت فرهنگ و هنر، شهرداری و انجمن شهر به همراه چهار نفر از معتمدین محلی تشکیل شده و وظیفه دارد بر مدیریت، تأمین مالی و توسعه کتابخانهها نظارت کند.
📌 نقش انجمنهای کتابخانه:
✔️ نظارت بر تأسیس و اداره کتابخانهها
✔️ مدیریت خرید کتاب و تجهیزات
✔️ بررسی نیازهای کتابخانه و ارائه پیشنهادات برای بهبود خدمات
حمایت از توسعه زیرساختهای کتابخانهای
📌 تأمین زمین برای کتابخانهها:
🔹 طبق تبصره ۴ این قانون، شهرداریها موظفند زمین مناسبی را برای ساخت کتابخانههای عمومی بهصورت رایگان اختصاص دهند. در صورت نبود زمین مناسب، نهادهای دولتی نیز میتوانند زمینهایی را برای این هدف اختصاص دهند.
📌 دریافت وام برای تسریع در ساخت کتابخانهها:
🔹 انجمنهای کتابخانه مجازند که با دریافت وام از بانکها، فرآیند ساخت کتابخانهها را سرعت ببخشند و سپس از محل اعتبارات شهرداری این وامها را مستهلک کنند.
تأمین منابع و حمایت از ناشران و مؤلفان
📌 الزام ناشران به اهدای کتاب به کتابخانههای عمومی:
طبق تبصره ۶ این قانون، تمامی ناشران و مؤلفان موظفند نسخههایی از کتابها و نشریات خود را به کتابخانههای عمومی اهدا کنند. این اقدام، دسترسی مردم به تازهترین منابع علمی و فرهنگی را افزایش داده و باعث تقویت محتوای کتابخانههای عمومی در سراسر کشور میشود.
📌 حمایت دولت از کتابخانههای عمومی:
🔹 وزارت فرهنگ و هنر مکلف است که علاوه بر تأمین کمکهای مالی، کتابها و مجلات موردنیاز را بهصورت رایگان در اختیار کتابخانههای عمومی کشور قرار دهد.
📌 تشویق خیرین و نهادهای مردمی برای حمایت از کتابخانهها:
🔹 هرگونه اعانه مالی یا اهدای کتاب از سوی افراد و مؤسسات، در دفاتر رسمی ثبت شده و برای توسعه کتابخانههای عمومی به کار گرفته میشود.
هیأت امنای کتابخانههای عمومی کشور
📌 تشکیل هیأت امنای کشوری:
🔹 برای راهنمایی و نظارت بر اجرای این قانون، هیأت امنای کتابخانههای عمومی کشور در تهران تشکیل میشود. این هیأت شامل وزرای فرهنگ و هنر و کشور به همراه ۵ نفر از متخصصان فرهنگی است که با حکم فرمان همایونی منصوب میشوند.
📌 وظایف هیأت امنا:
✔️ نظارت بر عملکرد انجمنهای کتابخانه در سراسر کشور
✔️ ارائه راهکارهای توسعه کتابخانههای عمومی
✔️ بررسی مشکلات اجرایی و تدوین راهکارهای قانونی
جمعبندی
📚 قانون تأسیس کتابخانه عمومی در تمام شهرها، یکی از مهمترین قوانین فرهنگی کشور است که با هدف افزایش دسترسی عمومی به کتابخانهها، توسعه فرهنگی و ارتقای سواد عمومی تصویب شده است. این قانون با تأمین منابع مالی پایدار از طریق شهرداریها و حمایت دولت از توسعه زیرساختهای کتابخانهای، میتواند نقش مهمی در افزایش سرانه مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی داشته باشد.
📌 اگر اجرای این قانون بهدرستی انجام شود، نتایج آن چه خواهد بود؟
✅ افزایش تعداد کتابخانههای عمومی در سراسر کشور
✅ توسعه عدالت فرهنگی و افزایش دسترسی همه اقشار جامعه به منابع خواندنی
✅ ارتقای سطح سواد عمومی و گسترش فرهنگ مطالعه
📌 چه اقداماتی برای اجرای بهتر این قانون ضروری است؟
✔️ نظارت بیشتر بر اختصاص بودجه کتابخانهها از سوی شهرداریها
✔️ استفاده از فناوریهای نوین برای دیجیتالسازی منابع کتابخانهای
✔️ تشویق خیرین و بخش خصوصی برای حمایت از توسعه کتابخانههای عمومی
نتیجهگیری
📚 توسعه کتابخانههای عمومی، زیربنای پیشرفت فرهنگی هر جامعهای است. با اجرای درست این قانون، میتوان شاهد افزایش سطح مطالعه، تقویت فرهنگ عمومی و کاهش شکافهای آموزشی و فرهنگی در کشور بود. اکنون زمان آن رسیده است که این قانون بهطور کامل اجرا شود تا همه شهروندان ایران، بهویژه در مناطق کمتر برخوردار، بتوانند از نعمت کتاب و کتابخوانی بهرهمند شوند.
📢 نظر شما چیست؟ آیا اجرای این قانون توانسته است به توسعه کتابخانههای عمومی در شهرهای ایران کمک کند؟ تجربیات خود را در قسمت نظرات با ما به اشتراک بگذارید! 📖💬
