مشکلات کتابداران کتابخانه سیار

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان سرآمد در اختیار داشتن کتابخانه سیار و همچنین توجه به حوزه کتاب و کتابخوانی در مناطق روستایی و دور از دسترس از مشکلات عدیده این حوزه رنج می‌برد. در جلسات و نشست‌های متعدد به موضوع مشکلات کتابداران کتابخانه سیار این مرجع مهم پرداخته شده اما همچنان این مصائب وجود دارند؛ در این نوشتار سعی داریم با نگاهی راهکار-مدار به این مقوله بپردازیم.

در ادامه به پنج مشکل عمده کتابخانه سیار (bookmobile) با تکیه بر داده‌های مستخرج از نشست‌های مربوط به بررسی مشکلات کتابداران بویژه با رویکرد کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پرداخته‌ایم. این مشکلات در قالب پنج عنوان مرتب و ضمناً برای هر کدام نیز با توجه به بضاعت کشور راهکار مناسب پیشنهاد شده است.

مشکل ۱: تعدد وظایف مربیان 

یکی از مشکلات اساسی مربیان کتاب‌خانه‌های سیار، تعدد وظایف (رانندگی، کتاب‌داری، مربی‌گری فرهنگی) آن‌ها است. مربیان باید همزمان رانندگی کنند، کتاب‌ها را مدیریت کنند و برنامه‌های فرهنگی و آموزشی برگزار کنند. به عنوان مثال، یک مربی سیار ممکن است صبح‌ها کتاب‌ها را مرتب کند و سپس به مناطق مختلف روستایی سفر کند تا کتاب‌ها را به کودکان و نوجوانان تحویل دهد و در عین حال برنامه‌های آموزشی و فرهنگی را نیز اجرا کند. این وضعیت می‌تواند فشار زیادی بر مربیان وارد کند و کارایی آن‌ها را کاهش دهد.

 💡  راهکار:

برای کاهش فشار کاری بر مربیان کتاب‌خانه‌های سیار، می‌توان نیروهای کمکی یا پاره‌وقت استخدام کرد. این افراد می‌توانند مسئولیت‌های رانندگی، کتاب‌داری یا برگزاری فعالیت‌های فرهنگی را بر عهده بگیرند، به طوری که مربیان اصلی بتوانند بر روی برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های آموزشی تمرکز کنند. به عنوان مثال، در ایران می‌توان از دانشجویان رشته‌های مرتبط با کتابداری و اطلاع‌رسانی به عنوان نیروهای پاره‌وقت استفاده کرد. این دانشجویان می‌توانند در زمان‌های فراغت خود به کتاب‌خانه‌های سیار کمک کنند و همزمان تجربه‌های عملی مفیدی کسب کنند.

مشکل ۲: فقر فرهنگی در روستا

فقر فرهنگی در روستاها و کاهش سطح مطالعه یکی دیگر از چالش‌های مربیان کتاب‌خانه‌های سیار است. بسیاری از روستاییان به دلیل فقر فرهنگی و اقتصادی دسترسی کافی به کتاب‌ها و منابع آموزشی ندارند. این وضعیت می‌تواند به کاهش سطح مطالعه و کتاب‌خوانی در میان کودکان و نوجوانان روستایی منجر شود.

 💡 راهکار:

برگزاری برنامه‌های آموزشی و فرهنگی متنوع و جذاب می‌تواند راهکاری مؤثر برای ترویج کتاب‌خوانی و افزایش سطح مطالعه در جامعه روستایی باشد. برای مثال، مربیان می‌توانند نمایشگاه‌های کتاب در مناطق روستایی برگزار کنند و جلسات کتاب‌خوانی گروهی را ترتیب دهند. همچنین می‌توانند مسابقات کتاب‌خوانی برای کودکان و نوجوانان برگزار کنند و جوایز تشویقی برای آن‌ها در نظر بگیرند. این برنامه‌ها نه تنها به افزایش سطح مطالعه کمک می‌کنند، بلکه انگیزه و علاقه کودکان و نوجوانان به کتاب‌خوانی را نیز تقویت می‌کنند. در ایران، می‌توان از توانمندی‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برای برگزاری برنامه‌های متنوع فرهنگی و آموزشی در روستاها بهره برد.

مشکل ۳: عدم دسترسی به منابع مالی کافی 

کتاب‌خانه‌های سیار برای نگهداری و تجهیز به منابع مالی مناسبی نیاز دارند. هزینه‌های مربوط به خرید کتاب‌ها، نگهداری و تعمیر وسایل نقلیه و تجهیزات فنی از جمله مشکلات مالی است که این کتاب‌خانه‌ها با آن مواجه‌اند.

 💡 راهکار:

جذب حمایت‌های مالی از نهادهای دولتی، غیر‌دولتی و خصوصی می‌تواند به تأمین هزینه‌های نگهداری و تجهیز کتاب‌خانه‌های سیار کمک کند. به عنوان مثال، در ایران می‌توان از کمک‌های مالی افراد خیر و داوطلب برای حمایت از کتاب‌خانه‌های سیار بهره‌برداری کرد. همچنین می‌توان از برنامه‌های مالی مشترک با سازمان‌های غیر‌دولتی و نهادهای دولتی برای تأمین هزینه‌های مربوط به تجهیزات و منابع استفاده کرد. این همکاری‌ها می‌توانند به بهبود شرایط مالی کتاب‌خانه‌های سیار و افزایش دسترسی به منابع اطلاعاتی کمک کنند.

مشکل ۴: کمبود مربیان همراه

کتاب‌خانه‌های سیار نیاز به مربیان پاره‌وقت هنری و ادبی دارند تا بتوانند برنامه‌های فرهنگی و آموزشی متنوع‌تری را ارائه دهند. کمبود این مربیان می‌تواند به کاهش کیفیت برنامه‌های فرهنگی و آموزشی منجر شود.

 💡 راهکار:

استخدام مربیان پاره‌وقت هنری و ادبی برای همکاری با مربیان سیار روستایی می‌تواند به افزایش تنوع و کیفیت برنامه‌های فرهنگی و آموزشی کمک کند. به عنوان مثال، می‌توان از هنرمندان و نویسندگان محلی به عنوان مربیان پاره‌وقت استفاده کرد تا برنامه‌های هنری و ادبی متنوعی را در کتاب‌خانه‌های سیار اجرا کنند. این همکاری می‌تواند به تقویت ارتباطات فرهنگی و هنری در جامعه روستایی و افزایش علاقه‌مندی به کتاب‌خوانی منجر شود.

مشکل ۵: کاهش انگیره در اعضاء

کاهش سطح مطالعه و کتاب‌خوانی در میان اعضای کتاب‌خانه‌های سیار می‌تواند به کاهش انگیزه و اعتماد به نفس آن‌ها منجر شود. این موضوع به ویژه در کودکان و نوجوانان که به تازگی با کتاب‌خوانی آشنا شده‌اند، مهم است.

 💡 راهکار:

ایجاد محیط‌های حمایتی و انگیزشی برای تشویق اعضا به مطالعه بیشتر می‌تواند به افزایش اعتماد به نفس آن‌ها کمک کند. مربیان می‌توانند با شناسایی اعضایی که اعتماد به نفس کافی ندارند، آن‌ها را تشویق به خواندن کتاب‌های مورد علاقه‌شان کنند و به آن‌ها نشان دهند که مطالعه می‌تواند به افزایش اعتماد به نفس کمک کند. به عنوان مثال، در ایران می‌توان برنامه‌های تشویقی مانند “کتاب‌خوان برتر ماه” را اجرا کرد و جوایزی به اعضای فعال در کتاب‌خوانی اهدا کرد. این برنامه‌ها می‌توانند به افزایش انگیزه و علاقه کودکان و نوجوانان به کتاب‌خوانی و تقویت اعتماد به نفس آن‌ها کمک کنند.

⊗ حال که با برخی از مشکلات کتابداران کتابخانه سیار آشنا شدید، اگر شما از جمله همکاران فعال در حوزه کتابخانه‌های سیار یا آگاه به مسائل حوزه کتاب و کتابداری هستید، خوشحال خواهیم شد از طریق فرم تعاملی زیر نظر خود را با ما در میان بگذارید.