كتابخانه امام خميني مشهد
كتابخانه‌ها

كتابخانه امام خميني مشهد

كتابخانه امام خميني مشهد به عنوان بزرگترين كتابخانه عمومي كشور در اين نوشته معرفي خواهد شد. آشنايي دانشجويان كارشناسي ارشد علم اطلاعات و دانش شناسي گرايش مطالعات كتابخانه‌هاي عمومي با اين كتابخانه حائز اهميت است. علاوه بر آن شهروندان كلانشهر مشهد نيز جهت بهره‌مندي از امكانات بي‌نظير ايجاد شده، بهتر است كاملاً با اين كتابخانه آشنا شوند.


تاريخچه كتابخانه

شهر مشهد، پس از تهران به عنوان پايتخت كشور، مهمترين شهر ايران محسوب مي‌شود. وجود جمعيتي بيش از 3 ميليون نفر، حضور دانشگاه‌هاي مهمي همچون دانشگاه فردوسي مشهد، حضور اتباع و دانشجويان خارجي و مهمتر از همه، قرار داشتن بارگاه ملكوتي امام هشتم (ع) در اين شهر، اهميت آن را دو چندان كرده است؛ بر اين اساس و در جهت تامين نيازهاي اطلاعاتي ساكنان اين شهر در سال 1374 خورشيدي و در دولت آيت اله هاشمي رفسنجاني كلنگ احداث كتابخانه مركزي امام خميني (ره) در ميدان هشت شهريور زده شد.

در آن زمان هيچ كس تصور نمي‌كرد كه احداث اين بنا بيش از 23 سال به طور بكشد؛ اما متاسفانه اين اتفاق افتاد و روند ساخت اين كتابخانه، تا سال 1397 خورشيدي محقق نشد. بالاخره در دولت دوازهم و پس از گذشت بيش از دو دهه از آغاز كلنگ زني آن، اين بنا با زيربناي بيش از 11500 مترمربع و با حضور مسئولان كشوري و لشكري اعم از وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي وقت، نمايندگان مجلس، اساتيد رشته علم اطلاعات و دانش شناسي و ساكنان اين شهر، افتتاح شد.

بزرگترين كتابخانه عمومي ايران


بخش‌هاي كتابخانه

بر اساس اطلاعات موجود در وب سايت رسمي كتابخانه مركزي امام خميني مشهد، اين مركز از 12 بخش مجزا و تخصصي تشكيل شده است. با توجه به زيربناي مطلوب اين ساختمان، فضاي هر كدام از بخش‌ها جهت بهره‌مندي مراجعان مطلوب ارزيابي شده است. در ادامه به معرفي بخش‌هاي آن خواهيم پرداخت:

ميز خدمات

مشابه تمامي كتابخانه‌هاي عمومي در كشور، در اين مركز نيز خدمات عضويت و اخذ كارت مربوطه در ميز خدمات انجام مي‌شود. مراجعان مي‌توانند با در اختيار داشتن مدارك شناسايي، عكس پرسنلي، تكميل فرم عضويت و پرداخت حق به سادگي اقدام به عضويت نمايند. افرادي كه در گروه خاص مانند دانشجويان علم اطلاعات و دانش شناسي، خردسالان، كودكان 7 تا 14 سال، كتابداران دستگاه‌هاي دولتي و ساير افراد اعلام شده، از تخفيف در پرداخت حق هزينه برخوردار خواهند شد.

بخش نابينايان

بر اساس آخرين آمار اعلامي، تعداد افراد نابينا در ايران 150 هزار نفر است؛ ارائه خدمات به اين دسته از افراد جامعه در كتابخانه‌هاي عمومي كار بسيار ارزنده‌اي است. در كتابخانه امام خميني شهر مشهد، با جايابي بسيار عالي، اين بخش در طبقه همكلف قرار گرفته است تا حداقل تردد براي مراجعه روشندل بوجود آيد. علاوه بر ارائه رايگان كليه خدمات در اين بخش از كتابخانه، تجهيز تجهيزات رايانه‌اي موجود به صفحه خوان‌هاي Jaws و NVDA از ديگر امتيازات آن است.

وجود كتابهاي ويژه با خط بريل، كتابهاي گويا، ماشين تحرير پركينز، چاپگر بريل و ديگر تجهيزات لازم فضا را براي مطالعه روشندلان عزيز مشهدي كاملاً فراهم كرده است. برگزاري كلاسهاي آموزشي، آموزش خط بريل و كامپيوترهاي، نشست‌هاي كتابخواني، مشاوره حضور در جشنواره رضوي و خدمات ديگر از فعاليت‌هاي كتابداران اين بخش مي‌باشد.

بخش نابينايان كتابخانه مشهد

بخش مرجع

بخش كتب مرجع (Reference Works) از مهمترين بخش‌هاي هر كتابخانه‌اي محسوب مي‌شود. در اين قسمت برخلاف ساير قسمت‌ها، كتب و منابع موجود به امانت داده نمي‌شوند. به جهت مساعدت با مراجعين در كتابخانه امام خميني مشهد، امكان تهيه كپي و اسكن نشريات و كتب مرجع فراهم شده است. مشاوره و ارائه راهنمايي لازم جهت بهره‌مندي از منابع مرجع، پاسخگويي به پرسش‌هاي مراجعان، برگزاري كلاسهاي آموزشي، تهيه كپي از منابع موجود و كمك به بازيابي اطلاعات بر اساس كليدواژه‌هاي درخواستي مراجعان از ديگر خدمات اين بخش است.

بخش پايگاه‌هاي اطلاعاتي

امروزه با رشد فزاينده منابع اطلاعاتي در جهان، عملاً دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي همچون پايگاه اطلاعاتي ساينس دايركت و پايگاه اطلاعاتي وايلي Wiley از خواسته‌هاي قشر بزرگي از مراجعان به كتابخانه‌ها است. اگر شخص مراجعه كننده عضو رسمي كتابخانه باشد يا از سازمان محل اشتغال خود معرفي نامه رسمي داشته باشد امكان دسترسي به اين بخش فراهم خواهد شد. علاوه بر دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي ايراني مانند نورمگز، سيويليكا و مگيران، تمامي پايگاه‌هاي مهم خارجي نيز در دسترس مراجعان قرار دارد؛ در اين بين مي‌توان به ISI, Elsevier, Scopus, IEEE, Springer, Emerald, Science direct, Wiley, Sage اشاره كرد.

افراد جهت دسترسي و دانلود منابع موردنياز از يكي از دو روش حضوري يا غيرحضوري تشريح شده در وب سايت رسمي آن اقدام نمايند. شايان ذكر است كه تنها امكان دانلود منابع در محل كتابخانه و با IP اختصاصي امكانپذير است. علاوه بر جستجوي مقالات، امكان ارائه مشاوره‌هاي لازم به مراجعان نيز وجود دارد. برگزاري كلاسهاي آموزش سواد اطلاعاتي، ارائه تازه‌ترين منابع، راهنمايي در بازيابي نتايج و كمك به صرفه‌جويي در هزينه از ديگر خدمات قابل عرضه به كاربران اين بخش خواهد بود.

بخش كودك

اختصاصي كردن فضاهاي كتابخانه‌هاي عمومي در جهان از سالهاي بسيار دور انجام مي‌شود. كتابخانه امام خميني شهر مشهد با پيش بيني فضايي برابر با 400 مترمربع و مستقل از ديگر بخش‌ها، امكان تحقق كتابخانه اختصاصي كودكان در اين شهر را جامه عمل پوشانده است. استفاده از دكوربندي با رنگ‌هاي شاد، بكار بردن لوازم و تجهيزات جذاب و مناسب كودكان، وجود اسباب بازي و تفكيك قفسه‌ها بر اساس گروه سني، از ديگر اقدامات كتابداران اين بخش است.

بخش تحويل مدرك

بسياري محتمل است كه مراجعه كننده‌اي نياز به كتابي داشته باشد كه در ديگر كتابخانه‌هاي شهر موجود است؛ در اين صورت كافي است با مراجعه به بخش تحويل مدرك، تقاضاي تهيه آن كتاب را بدهد. اين امكان تنها با داشتن كارت عضويت معتبر كتابخانه محقق خواهد شد. خدمات بخش تحويل مدرك شامل تهيه كتاب چاپي منبع درخواستي، تهيه نسخه PDF، تهيه نسخه صوتي، امكان ارسال رايگان براي بازنشستگان، اعضای هیأت علمی و نابینایان و افراد دارای نيازهاي خاص (معلولان) بصورت رایگان نيز وجود دارد.

تحويل مدرك در كتابخانه امام خميني

بخش مخزن

يكي ديگر از قسمت‌هاي پُر مراجع در كتابخانه‌ها، قسمت مخزن كتابخانه است. در اين قسمت مراجعان مي‌توانند به منابع موجود در آن كتابخانه دسترسي داشته باشند و در صورتي كه اثري از نوع مرجع نباشد، آن را به امانت بگيرند.

سراي نسخ خطي

پژوهشگران، اساتيد دانشگاهي و دانشجويان مقاطع تحصيلات تكميلي جهت كاوش و بررسي نسخه‌هاي خطي و آثار كمياب لاجرم بايستي به اين بخش مراجعه كنند. با توجه به حساسيت بالاي اين منابع، امكان ارائه آنها تنها در موارد ضروري و با تكميل فرم درخواست مقدور است؛ در روش الكترونيكي نيز، كتابداران تنها 20 صفحه از منبع را به صورت الكترونيكي براي متقاضي ارسال خواهند كرد. كتابداران حاضر در اين بخش، بايستي مشاوره و راهنمايي لازم را به شهروندان و مراجعان داشته باشند. ايجاد تعامل با افراد جامعه، تشويق خيرين به اهداي نسخ خطي، ايجاد رابطه با سازمان‌هاي متولي و آماده سازي و حفاظت از آنها نيز از ديگر وظابف كتابداران است. فهرست نويسي، رده بندي و تهيه نسخه ديجيتال از نسخ نيز در اين واحد انجام مي‌شود.

بخش نشريات

نشريات عمومي، علمي و دانشگاهي در كشور ايران و جهان داراي قدمت بسيار زيادي هستند. ارزش اين منابع اطلاعاتي در بين عامه مردم و بويژه داشگاهيان و پژوهشگران بسيار بالا بالاست؛ به حدي كه اكثر استناددهي در مقالات علمي پژوهشي به نشريات داده مي‌شود. علاوه بر بخش پايگاه‌هاي اطلاعاتي كه پيشتر توضيح آن را داديم، اين قسمت نيز در اين كتابخانه فعال مي‌باشد. ارائه مشاوره، راهنمايي مراجعه، عرضه منابع درخواستي اعضاء از بين نشريات موجود، برگزاري كلاسهاي حوزه مطبوعات و نشر، درخواست نسخه ديجيتال و عكسبرداري از نشريات از ديگر خدمات اين قسمت از كتابخانه است. اعضاي رسمي كتابخانه امام خميني مشهد، اعضاي فعال تمامي كتابخانه‌هاي عمومي سراسر كشور و افراد داراي مجوز با تكميل فرم مربوطه مي‌توانند از اين خدمات بهره‌مند شوند.

بخش ناشنوايان

در كنار بخش نابينايان، يكي ديگر از قسمت‌هاي مخصوص افراد داراي نيازهاي ويژه (معلولان) قسمت ناشنوايان اين كتابخانه است. در اين بخش كه به طور رايگان تمامي دانش آموزان ناشنوا، كم شنوا، مربيان و افراد فعال در اين حوزه را به عضويت خود در مي‌آورد، خدمات متنوعي عرضه مي‌شود؛ تهيه كتاب و مجلات مخصوص ناشنوايان، گردآوري آثار نوشته شده توسط اين افراد، برگزاري كلاسهاي آموزشي، پخش فيلم به زبان اشاره از جمله اين امور است.

منابع ديداري شنيداري

با مديريت منابع چند رسانه‌اي در كتابخانه‌هاي عمومي، بخشي اختصاصي به نام ديداري شنيداري و بر اساس استانداردهاي فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری در كتابخانه‌ها ايجاد شده است. اين بخش معمولاً شامل لوح‌هاي فشرده از جمله CD و DVD از منابع اطلاعاتي اعم از كتاب، نشريات، كتاب گويا و ديگر موارد هستند. اين بخش از كتابخانه با تهيه كتاب گويا، فهرست موضوعي منابع موردنياز و سفارش منابع روزآمد به مراجعان خدمات رساني مي‎‌كند. كليه اعضاي فعال كتابخانه با مراجعه به آن، مي‌توانيد تعداد دو منبع را به مدت حداكثر دو هفته به امانت بگيرند؛ علاوه بر اين امكان استفاده محدود از آنها در رايانه مركز نيز مقدور است.

سالن‌هاي مطالعه

استقرار دو سالن بزرگ و مجهز در طبقات سوم و چهارم كتابخانه براي آقايان و بانوان از ديگر امكانات اين كتابخانه است. در طراحي آنها، استفاده از نور طبيعي خورشيد، تهويه مطبوع و رعايت سكوت، كيفيت مطالعه را دو چندان كرده است؛ ضمناً با قرار داشتن كمدهاي اختصاصي موجود، مراجعان مي‌توانند لوازم شخصي خود را در آنها قرار دهند.


جستجوي منابع

يكي از اقدامات بسيار در خُور توجه نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور در سالهاي اخير، هوشمندسازي كتابخانه‌هاي عمومي است. در اين حوزه، با استقرار سامانه‌هاي برخط، امكان جستجو در منابع كتابخانه‌ها به سهولت چند كليك فراهم شده است. در كتابخانه امام خميني مشهد امكان جستجوي كتاب، كتاب گويا، منابع ديداري شنيداري، نسخه خطي و نشريات وجود دارد. در زير روش جستجوي آنها را به صورت تصويري آموزش خواهم داد.

ورود به سامانه جستجوي منابع (سامان)

پس از ورود به سامانه جستجو، مستقيماً به صفحه جستجوي پيشرفته متصل خواهيد شد. در اين بخش با انتخاب نوع سازمان، استان، شهر و كتابخانه مدنظر، مي‌توانيد منابع تعريف شده را جستجو كنيد. كتابخانه امام خميني مشهد يكي از مراكز تحت پوشش اين سامانه مي‌باشد.

فرم جستجو در سامانه كتابخانه‌ها (سامان)

در فرم بالا دو بخش وجود دارد، در قسمت اول بايستي اطلاعات مكان مربوطه را به ترتيب موارد خواسته شده وارد كنيد و در بخش دوم عبارت جستجو را تايپ كنيد. با توجه به اينكه زبان اين بخش كاملاً فارسي است، طبيعتاً همه كاربران به راحتي مي‌توانيد منبع را وارد كنند. نكته قابل ذكر اين است كه در قسمت فيلد جستجو بايستي مشخص كنيد كه عبارت جستجو در كدام بخش منبع بايستي بازيابي شود.


خدمات متفرقه

علاوه بر بخش‌هاي دوازده گانه كه در بالا تشريح شد و نيز امكانات مربوط به كاوش منابع، خدمات ديگري نيز در اين كتابخانه عرضه مي‌شود كه شامل موارد زير هستند:

اتاق مطالعه VIP

برخي از مراجعان كتابخانه‌هاي عمومي بويژه افرادي كه نياز به تمركز، سكوت و راحتي بيشتري دارند، از ازدحام سالن‌هاي مطالعه انتقاد دارند. در اين كتابخانه، اگر افرادي مانند داوطلبان كنكور سراسري، پژوهشگران خبره و افراد ديگر نياز به مكان اختصاصي براي مطالعه داشته باشند، اتاق‌هايي به صورت اختصاصي به آنها اجاره داده مي‌شود. در زمان نگارش اين مطلب هزينه روزانه اين اتاق‌ها 15 هزار تومان و در حالت ماهيانه 400 هزار تومان خواهد بود.

اتاق مطالعه VIP

هزينه اتاق‌هاي گروهي كه به صورت دو نفره، چهار نفره و شش نفره اجاره داده مي‌شوند، اندكي از اين مبلغ كمتر است. ضمناً استفاده از سالن مطالعه عمومي براي افراد بالاي 14 سال كاملاً رايگان است.

ساير خدمات

برگزاري كلاسهاي آموزشي گروهي و اختصاصي

ارائه خدمات ويژه به گروه‌هاي هدف ويژه

خدمات خاص به سالمندان و نوسوادان

تحويل مدرك و امانت بين كتابخانه‌اي


 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.