قدیمی‌ترین کتابخانه ‌دانشکده‌ای ایران
كتابخانه‌ها

قدیمی‌ترین کتابخانه ‌دانشکده‌ای ایران

در این نوبت از معرفی کتابخانه‌های کشور با کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران به عنوان قدیمی‌ترین کتابخانه ‌دانشکده‌ای ایران آشنا خواهید شد. دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی بویژه گرایش مطالعات کتابخانه‌های عمومی در مقطع کارشناسی ارشد، کتابداران سراسر کشور، دانشجویان علم اطلاعات و دانش شناسی در گرایش کتابخانه‌های دانشگاهی این معرفی را مفید خواهند یافت.


در تاریخ جهان، پهنه سرزمین ایران همیشه عرصه حضور فرهیختگانی بوده است که کتاب را به عنوان یک کهن الگو ارج نهاده‌اند. پیشینه بیش از 2700 سال وجود کتابخانه در سرزمین ایران باستان (کتابخانه آشور بانی پال (Library of Ashurbanipal))، ایران را از سرامدان عرصه کتاب و کتابخوانی در جهان کرده است. در این نوشتار از زاویه‌ای دیگر و با نگاه به حوزه آموزش عالی و کتابخانه‌های دانشگاهی، با کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران از منظر تاریخی و ارزشی آشنا خواهیم شد.


تاریخچه کتابخانه

دارالمعلمین مرکزی به عنوان پایگاهی برای تربیت معلمان موردنیاز مدارس جدید کشور در سال 1297 در تهران تاسیس شد. بعد از این اتفاق، کتابخانه‌ای در این مرکز در نظر گرفته شده که “کتابخانه دارالمعلمین مرکزی” نام گرفت. در زمان وزیر بودن میرزا یحیی‌خان قراگوزلو ملقب به اعتمادالدوله (حدود ۱۲۷۰ – ۹ خرداد ۱۳۱۶ خورشیدی) به عنوان وزیر معارف دوره رضا شاه، با اضافه شدن دو دوره علمی و ادبی، به دارالمعلمین عالی ارتقاء یافت و عملاً با نام “کتابخانه دارالمعلمین عالی” به حیات خود ادامه داد.

در زمان ریاست عیسی صدیق اعلم (۲۸ خرداد ۱۲۷۳ تهران – ۱۶ آذر ۱۳۵۷ تهران) بر دارالمعلمین عالی، اقداماتی را در فروردین 1311 خورشیدی در راستای ایجاد کتابخانه، آزمایشگاه و ارتقاء فضای علمی انجام داد که نهایتاً منجر به استقرار دانشسرای عالی از تیرماه 1311 خورشیدی در ساختمان نگارستان دانشگاه تهران گردید.

عكس كتابخانه دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران

کتابخانه فعلی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران به عنوان قدیمی‌ترین کتابخانه ‌دانشکده‌ای ایران همزمان با تلاشهای زنده یاد عیسی صدیق اعلم و از زمان تاسیس دانشگاه تهران در سال 1313 خورشیدی با عنوان “کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم و دانش سرای عالی” فعالیت خود را ادامه و گسترش داد. در فاصله 16 ساله 1321 خورشیدی و در اوایل آغاز پهلوی دوم تا سال 1337 خورشیدی رخدادهای زیر در گذشته این مرکز به ثبت رسیده است:

سال 1321 خورشیدی: در نتیجه جدا شدن دانشکده علوم به ” کتابخانه دانشکده ادبیات و دانش سرای عالی” تغییر نام یافت.

سال 1321 تا 1334 خورشیدی: ادامه فعالیت مستمر و بدون وقفه

سال 1337 خورشیدی: در نتیجه جدا شدن دانشکده ادبیات از دانشسرای عالی – انتقال به محل کنونی خود در پردیس مرکزی دانشگاه

از همان سال با تلاش روسای متعهد، کتابداران دلسوز (همچون بانو پروین اعتصامی در سال 1315 خورشیدی) و دغدغه‌مندی اهالی فرهنگ و بویژه افراد کتابخوان، این کتاب به عنوان قدیمی‌ترین کتابخانه ‌دانشکده‌ای ایران استوار به راه خود ادامه می‌دهد.


روسای برجسته

در سالیان دراز فعالیت این کتابخانه بی‌نظیر بیش از 20 رئیس تاکنون بر آن مدیریت کرده‌اند. بر اساس اعلام وب سایت رسمی این کتابخانه، افراد سرشناسی همچون نفرات زیر در فهرست روسای برجسته این مرکز قرار دارند:

عباس زریاب خویی: مورخ، ادیب، نسخه شناس و مترجم برجسته ایرانی (۲۰ مرداد ۱۲۹۸، خوی – ۱۴ بهمن ۱۳۷۳، تهران)

سید حسین نصر: فیلسوف و استاد برجسته علوم اسلامی در دانشگاه جرج واشنگتن آمریکا (متولد ۱۹ فروردین ۱۳۱۲ در تهران)

احمد کریمی حکاک: نویسنده، مترجم و پژوهشگر ادبی (متولد ۱۶ بهمن ۱۳۲۲)

روسای برجسته کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران

تکیه چنین افرادی بر مسند ریاست این کتابخانه، نشان از غناء، اهمیت و قدمت بسیار مهم آن دارد. علاوه بر این اشخاص، بزرگان زیاد دیگری نیز بر این کرسی نشسته‌اند.


حجم مخزن

وقتی در حال حاضر نگاهی به حجم مخزن کتابخانه‌های بزرگ کشور مثل كتابخانه امام خميني مشهد به عنوان بزرگترین کتابخانه عمومی ایران می‌اندازیم، درمی‌یابیم که قدیمی‌ترین کتابخانه ‌دانشکده‌ای ایران از چه غنا و ارزشی برخوردار است (این آمار مربوط به سال 1398 مي‌باشد).

تعداد كتابهاي موجود: 190 هزار جلد

نشريات فارسي: 1200 عنوان

نشريات خارجي: 1400 عنوان (عربي و انگليسي)

پايان نامه كارشناسي ارشد: 4460 عنوان

رساله دكتري: 1600 عنوان

پروژه كارشناسي: 30 عنوان

نقشه، عكس، لوح فشرده و جزوه: 1100 عنوان

علاوه بر موارد مهم فوق، يكي از اقدامات مهم اين كتابخانه از سال 1329 خورشيدي تاكنون، سازماندهي مجموعه‌هاي اهدايي و وقفي، و نيز خريد مجموعه‌هاي مهم است؛ در زير به برخي از مهمترين موارد اين دسته از منابع كتابخانه مي‌توان اشاره كرد:

مجموعه خاندان فرمانفرمایان شامل 6500 عنوان كتاب و مجله در سال 1338

کتابخانه علی اصغر حکمت شامل 5200 عنوان كتاب در سال 1340

کتابخانه سید حسن تقی زاده شامل 2700 جلد كتاب در سال 1343

مجموعه عباس اقبال آشتياني شامل 2250 عنوان كتاب در سال 1334

كتابخانه محمد قزويني داراي 2242 كتاب در سال 1329

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.