شيوه مطالعه مقالات علمي
علم اطلاعات

شيوه مطالعه مقالات علمي

در روند انجام پژوهش‌هاي علمي و دانشگاهي، به اذعان بسياري از متخصصان، افراد صاحب نظر و نيز برخي تحقيقات انجام شده در خصوص گونه شناسي منابع پژوهش‌هاي علمي، مقالات (Articles) سهم بسيار زيادي را در مطالعات و استنادات پژوهشگران به خود اختصاص مي‌دهد؛ بر اين اساس در اين آموزش به طرح شيوه مطالعه مقالات علمي خواهيم پرداخت.


مقاله علمي چيست؟

بر اساس تعريف ارائه شده از سوي كالج مشاغل كاربردي استراليا، مقاله علمي به شكل زير تعريف شده است:

نشریات ژورنالی، که گاهی اوقات نشریه (journal) یا پيايند (serial) نامیده می‌شوند، حاوی مقالاتی هستند که تحقیقات، گزارش‌ها، بررسی‌ها، نامه‌ها و سایر مقالات را در مورد موضوعات خاص ارائه می‌دهند. آنها معمولا به صورت هفتگی، ماهانه، فصلی یا سالانه منتشر می شوند. نشریات آکادمیک اغلب به صورت همتا بررسی می شوند و به همین دلیل اطلاعات به روز را از منابع مجاز ارائه می دهند.

بر اساس اين تعريف جامع، مقالات علمي از اهميت بسيار زيادي در انجام پژوهش‌هاي دانشگاهي برخوردار هستند. دانشجويان تحصيلات تكميلي در نگارش پروپوزال و پايان نامه خود، اعضاي هيئت علمي در تدوين و تاليف مقالات و حاصل پژوهش‌هاي خود و ساير افراد جامعه نيز به فراخور از اين دسته منابع علمي استفاده مي‌كنند. به همين دليل، در ادامه تلاش خواهيم كرد به ارائه آموزشي كاربردي در اين حيطه بپردازيم.


پنج گام در مطالعه مقاله علمي

بر اساس الگوي پيشنهاد شده توسط دكتر مري پروگونان و همكارانش در دانشگاه رايس (Rice University) در ايالات تگزاس آمريكا، براي مطالعه يك مقاله علمي، بايستي پنج گام زير را انجام داد. در واقع، مطالعه كننده بعد از انجام اين مراحل است كه توانايي تسلط و درك كامل آن مقاله و استفاده از آن را در كار پژوهشي خود خواهد داشت.

1 – تندخواني و تعيين ساختار مقاله

2 – تعيين نكات اصلي

3 – طرح پرسش و درك مطلب

4 – نتيجه گيري از مقاله

5 – يادداشت برداري 

شيوه مطالعه مقالات علمي و يادداشت برداري


تندخواني و تعيين ساختار مقاله

بدترين كاري كه يك دانشجو و پژوهشگر مي‌تواند انجام دهد اين است كه مقاله علمي (Scientific Article) را همانند ساير متون بخواند. در مطالعه يك كتاب، روزنامه، مجله خانواده، يادداشت يا هر گونه مطلب متفرقه‌ و عمومي ممكن است شما سبك و سياق خود را انجام دهيد و اين كار اشكالي نداشته باشد اما شيوه مطالعه مقالات علمي كاملاً نظام مند، منسجم و بر اساس اصول است.

اولين گام در مطالعه مقاله اين است كه بتوانيم آن را تندخواني (skim) كنيم؛ براي اين كار بايستي به دنبال دريافت موضوع كلي، رده بندي مطالب و تعيين ساختار مقاله باشيم. براي اين كار بايستي با ساختار نگارشي ايمراد آشنا باشيم. بر اساس الگوي اراده شده در ساختار نگارشي ايمراد، مقالات علمي معمولاً داراي چهار بخش زير هستند:

مقدمه Introduction

روش شناسي Methods

نتايج Results

بحث Discuttion

هر كدام از اين بخش‌ها به طور خاص داراي ويژگيهاي منحصر بفردي هستند كه با آگاهي از آنها، به مثابه اين است كه كل مقاله را مطالعه كرده باشيد. در ادامه ويژگي هر كدام از اين قسمت‌ها را تشريح خواهيم كرد. پيش از شرح اين قسمت‌ها بد نيست نگاهي به چكيده در مقالات داشته باشيم. از آنجا كه تمامي مقالات علمي حاوي قسمتي با نام چكيده هستند، اين بخش نيز ويژگيهاي خاص خود را دارد.

چكيده معمولاً به چهار مقوله مي‌پردازند:

1 – هدف و منطق پژوهش (چرا اين كار را انجام داده‌اند)

2 – روش شناسي (چطور پژوهش را انجام داده‌اند)

3 – نتايج (آنچه دريافته‌اند)

4 – نتيجه گيري (نتايج چه معنايي دارد)

اجزاي چكيده مقالات علمي

معمولاً برخلاف اندك مواقعي، مقالات علمي با چكيده شروع مي‌شوند؛ لذا ابتدا اين بخش را مطالعه كنيد و سعي كنيد به چه مقوله ذكر شده در بالا پي ببريد، سپس سراغ ادامه روند كار برويد.


ويژگي‌هاي مقدمه Features of Introduction

معمولاً مقدمه در مقالات دو هدف عمده را دنبال مي‌كنند:

1 – ايجاد علاقه در خواننده نسبت به موضوع

2 – ارائه اطلاعات كافي به خواننده براي درك موضوع

به طور کلی، مقدمه ها با هدایت خوانندگان از اطلاعات گسترده (آنچه در مورد موضوع شناخته شده است) به اطلاعات خاص تر (آنچه شناخته شده نیست) و تا یک نقطه کانونی (چه سوالی که نویسندگان پرسیده اند و به آنها پاسخ داده‌اند) این کار را انجام می دهند. بنابراین، نویسندگان کارهای قبلی را که منجر به درک فعلی موضوع (گسترده) شده است، توصیف می کنند و سپس کار خود را (ويژه) در آن حوزه قرار می دهند.


ويژگي‌هاي روش شناسي Features of Methods

بخش روش‌ها به خواننده می‌گوید که چه كارهايي برای پاسخ به سؤال بیان شده در مقدمه انجام شده است. خواندن روش‌ها، به‌ویژه برای دانشجویان، به دلیل داشتن زبان فنی و سطح جزئیات زياد برای تکرار روش‌ها توسط یک دانشمند آموزش‌دیده دیگر، اغلب دشوار است. با این حال، می‌توانید با مطالعه دقیق بخش روش‌ها، طراحی روش‌ها و روش شناسي پژوهش را کاملاً درک کنید و اعتبار آنها را ارزیابی کنید.

ويژگي‌هاي روش شناسي در مقاله


ويژگي‌هاي بحث و نتيجه گيري Features of Results and Discussion

بخش نتایج شامل نتایج است – بیانیه هایی از آنچه پیدا شد، و ارجاع به داده های نشان داده شده در تصاویر (شکل ها و جداول). به طور معمول، نویسندگان اطلاعاتی را که نیاز به ارجاع دارند، مانند مقایسه با نتایج دیگران، درج نمی کنند. در عوض، آن مطالب در بحث قرار می گیرد – کار را در زمینه حوزه وسیع تر قرار می دهد. این بحث همچنین برای ارائه پاسخ روشن به سؤال مطرح شده در مقدمه و توضیح اینکه چگونه نتایج آن نتیجه را تأیید می کند، عمل می کند.

نكته: برخی از مقالاتی که می خوانید از محتوای مرسوم بخش های IMRD استفاده نمي‌كنند. به عنوان مثال، به نظر می رسد مقلات نشريه Nature با یک چکیده شروع می شود و بدنه مقاله به دنبال آن آمده است. با این حال، پس از مطالعه، خواهید دید که “چکیده” خلاصه ای از کار است که با مقدمه ای گسترده پر شده است و پاراگراف بعدی شرح آزمایش ها را آغاز می کند.

بنابراین، وقتی برای اولین بار شروع به خواندن یک مقاله می کنید، مقاله را مرور کنید تا سند را به طور کلی تجزیه و تحلیل کنید. آیا قسمت ها دارای سرفصل هایی هستند که ساختار را مشخص کند؟ اگر نه، توجه داشته باشید که ساختار چیست. تصمیم بگیرید که کدام بخش حاوی مطالب ضروری برای درک شما از مقاله است. سپس ترتیبی که بخش ها بر آن اساس آمده است را تعیین کنید.


تعيين نكات اصلي

از آنجایی که مقالات حاوی اطلاعات بسیار زیادی هستند، ممکن است تشخیص نکات اصلی یک مقاله از نکات فرعی دشوار باشد. خوشبختانه، شاخص های بسیاری از نکات اصلی نویسنده وجود دارد:

1 – در سطح مقاله (Document level)

عنوان – چكيده – كليدواژه‌ها – شكل و جدول – اولين و آخرين جملات بخش مقدمه

2 – در سطح پاراگراف (Paragraph level)

كلمات و عباراتي كه به دنبال پاسخگويي به اين دسته موارد هستند: فرض پژوهشگر – هدف پژوهش – مقدمه كار – توسعه پژوهش و داده‌هاي پيشنهادي


طرح پرسش و درك مطلب

خواندن یک کار فعال است. بايستي قبل، حين و بعد از مطالعه اين سئوالات را از خود پرسيده باشيد:

سئوالات قبل و در حین مطالعه

این نویسندگان چه کسانی هستند؟ این چه ژورنالی است؟ ممکن است اعتبار آن را زیر سوال ببرم؟
آیا برای درک تمام اصطلاحات وقت گذاشته‌ام؟
آیا برای مقاله یا مطلب مروری‌اي قبلا خوانده‌ام که به درک این موضوع کمک کند؟
آیا زمان زیادی را صرف خواندن قسمت های کمتر مهم این مقاله می کنم؟
آیا کسی هست که بتوانم در مورد قسمت های گیج کننده این مقاله با او صحبت کنم؟

سئوالات بعد از مطالعه

این تحقیق به چه مشکل خاصی می پردازد؟ چرا مهم است؟
آیا روش استفاده شده روش خوبی است؟ بهترین است؟
یافته های خاص چیست؟ آیا می توانم آنها را در یک یا دو جمله خلاصه کنم؟
آیا یافته ها با شواهد متقاعدکننده پشتیبانی می شوند؟
آیا تفسیر جایگزینی از داده ها وجود دارد که نویسنده به آن توجه نکرده است؟
چگونه یافته ها منحصر به فرد/جدید/ غیرمعمول یا حمایت کننده سایر کارها در این زمینه هستند؟
این نتایج چگونه به کاری که من به آن علاقه دارم مربوط می شود؟ به کارهای دیگری که در مورد آن خوانده ام؟
برخی از کاربردهای خاص ایده های ارائه شده در اینجا چیست؟ چه آزمایش های دیگری وجود دارد که به سؤالات باقی مانده پاسخ می دهد؟


نتيجه گيري از مقاله

همه چیزهایی که از یک مقاله می آموزید به صراحت بیان نشده است. در حین مطالعه، برای استنباط از مطالب، به دانش قبلی و تجارب خود و همچنین پیشینه ارائه شده در مقاله تکیه کنید. تحقیقات نشان داده است که خوانندگانی که به طور فعال استنباط می‌کنند، بهتر می‌توانند اطلاعات را بفهمند و به خاطر بیاورند.


يادداشت برداري

تكنيك يادداشت برداري از مقالات علمي

خوانندگان مؤثر یادداشت برداری می‌کنند – اين كار یادآوری و درک مطلب را بهبود می بخشد. ممکن است فکر کنید همه چیزهایی را که در تحقیق در مورد تکالیف کلاس، مقالات حرفه ای، پروپوزال ها یا پایان نامه خود می خوانید به خاطر خواهید آورد، اما جزئیات از بین خواهند رفت. الگویی برای ثبت یادداشت در مقالاتی که می خوانید ایجاد کنید یا الگوی زیر را برای استفاده تطبیق دهید.

قالب يادداشت برداري از مقالات علمي

همانطور که مجموعه بزرگی از مقالات را جمع آوری می کنید، این الگو به شما کمک می کند مقالات را تشخیص دهید و به سرعت مرجع صحیح نوشته خود را پیدا کنید. زمانی که برای پر کردن فرم صرف می‌کنید، هنگام نوشتن یک پيشينه، کار مرتبط يا پيشينه پژوهش ساعت‌ها در خواندن مجدد صرفه‌جویی می‌کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.