شناخت مهمترين منابع علمي
علم اطلاعات

شناخت مهمترين منابع علمي

در اين درس از مجموعه كارگاه آموزشي پروپوزال نويسي و پايان نامه نويسي موضوع شناخت مهمترين منابع علمي را برايتان در نظر گرفته‌ايم. البته بايستي متذكر شويم كه ساير افراد نيز كه قصد انجام پژوهش‌هاي علمي و دانشگاهي را دارند نيز مي‌توانند از اين درس استفاده كنند.


منبع علمي چيست؟

در انجام كليه پژوهش‌هاي علمي و دانشگاهي شناخت مهمترين منابع علمي از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. در اين راستا، ابتدا بايستي بدانيم كه اساساً، منبع علمي چيست؟ براي پاسخ به اين سئوال كافيست نگاهي به دسته بندي انجام شده در نرم‌ افزارهاي مديريت منابع علمي همچون مندلي داشته باشيم. به تصوير زير به دقت نگاه كنيد.

انواع منابع در مندلي

همانطور كه ملاحظه مي‌فرماييد، انواع مقالات علمي، كتاب، منابع صوتي تصويري، منابع رايانه‌اي، منابع رسمي و متفرقه از جمله منابع علمي قابل استناد در انجام كارهاي پژوهشي به حساب مي‌آيند. لذا پژوهشگران، دانشگاهيان، دانشجويان و اعضاي هيئت علمي در انجام كارهاي خود به اين منابع به فراخور نياز، استناد مي‌دهند.


ده منبع علمي مهم

حال كه با مفهوم منبع علمي و نيز دسته‌ بندي آنها در تصوير بالا آشنا شديم، براي تسلط بيشتر در ادامه ده منبع علمي مهم كه عمده كار پژوهشگران بر آنها متمركز است را خواهيم شناخت. لازم به ذكر است، اين اولويت بندي بر اساس رويه حال حاضر در جهان است و احتمال دارد در برخي رشته‌ها اين ترتيب اولويت متفاوت باشد اما به هر حال، منابع علمي ذكر شده در پايين از اهميت بسيار زيادي در ميزان ارجاعات و نگارش پژوهش‌هاي دانشگاهي و علمي برخوردار هستند.


1 – مقاله نشريه‌اي Journal Article

تعريف: نشریات ژورنالی، که گاهی اوقات نشریه (journal) یا پيايند (serial) نامیده می‌شوند، حاوی مقالاتی هستند که تحقیقات، گزارش‌ها، بررسی‌ها، نامه‌ها و سایر مقالات را در مورد موضوعات خاص ارائه می‌دهند. آنها معمولا به صورت هفتگی، ماهانه، فصلی یا سالانه منتشر می شوند. نشریات آکادمیک اغلب به صورت همتا بررسی می شوند و به همین دلیل اطلاعات به روز را از منابع مجاز ارائه می دهند. مقالات مجلات از طریق پایگاه داده های MultiSearch و A-Z قابل جستجو هستند. همچنین می توانید مقالات را در اینترنت از طریق پايگاه‌هاي اطلاعاتي مانند Google Scholar یا Researchgate جستجو کنید.

هدف: مقالات مجله می توانند اطلاعات به روزتری را در مورد جنبه های خاص یک موضوع و در بسته های کوچکتر و قابل هضم‌تر از کتاب ها در اختیار شما قرار دهند. از اين مقالات مي‌توانيد برای دسترسی به تحقیقات علمی در مورد یک موضوع، اغلب از دیدگاهی منحصر به فرد یا جدید استفاده کنید.


2 – منابع كنفرانسي و پايان نامه Conferences & Theses

تعريف: مقالات کنفرانس در کنفرانس‌هایی ارائه می‌شوند که معمولاً حول محور موضوعی خاص یا مجموعه‌ای از موضوعات مرتبط هستند و به عنوان مجموعه مقالات ارائه می‌شوند. برخی از مقالات ممکن است به صورت همتا بررسی شوند و از در پایگاه های اطلاعاتی مجلات، پايگاه‌هاي اختصاصي كنفرانسي مانند سيويليكا يا وب سايت اختصاصي كنفرانس مربوطه قابل جستجو باشند.

پایان نامه یا پایان نامه شامل تحقیقات شخصی است که توسط یک فرد برای دريافت مدرک دانشگاهی تحصيلات تكميلي نوشته شده است. پایان نامه ها همچنین از پايگاه‌هاي اطلاعاتي یا درون مخازن نهادی دانشگاهی و پایگاه های داده نمایه سازی مانند PQDT Open، NDLTD، CORE و DART قابل جستجو هستند.

هدف: مجموعه مقالات كنفرانسي و پایان نامه‌های دانشگاهي می تواند نگاهی عمیق به برخی از آخرین تحقیقات در مورد جنبه های خاص یک موضوع را در اختیار شما قرار دهد.


3 – كتاب Book

تعريف: كتاب یک نمای کلی از یک حوزه موضوعی یا تعدادی از موضوعات مرتبط ارائه مي‌دهد. كتابها همچنین ممکن است شامل اطلاعات دقیق در مورد یک موضوع یا موضوعات خاص باشند. جستجوي كتابها معمولاً از طريق موتورهاي جستجو، پايگاه‌هاي كتابخانه‌اي و سايت‌هاي ناشران انجام مي‌شود.

هدف: از کتاب ها برای جمع آوری اطلاعات جامع در مورد یک موضوع استفاده کنید. در کتابخانه، بیشتر موارد آکادمیک و غیرداستانی را خواهید یافت که ممکن است در ارزیابی شما برای ترسیم یک نمای کلی از یک موضوع یا برای نشان دادن درک عمیق استفاده شود.

كتاب به عنوان يك منبع علمي مهم


4 – منابع مرجع Reference Sources

تعريف: منابع مرجع مانند لغت نامه‌ها، دایره المعارف‌ها، کتاب‌های راهنما و استانداردهای صنعتی یک نمای کلی از یک حوزه موضوعی را ارائه می دهند یا شامل تعاریف خاص، اطلاعات فنی یا عملی می شوند. آنها از طریق پایگاه داده‌های كتابخانه‌اي يا با مراجعه به كتابخانه‌ها و ارجاع به بخش مرجع قابل دسترسي هستند.

هدف: برای درک گسترده یک موضوع، نظریه یا نظریه پرداز یا برای کارهای ارزیابی که نیاز به اطلاعات فنی یا عملی در مورد یک زمينه خاص یا زمینه تحقیق دارد، مفید هستند.


5 – وب سايت‌ها Websites

تعريف: وب سایت مجموعه‌ای از صفحات مرتبط و به هم پیوسته است که در شبکه جهانی وب (WWW) میزبانی می شوند. یک صفحه وب به صفحات جداگانه موجود در این سایت ها اشاره دارد. برای جستجو در WWW، به يك مرورگر اینترنتی نياز بوده (ما گوگل کروم را توصیه می کنیم) و از یک موتور جستجو مانند گوگل برای یافتن محتوا استفاده مي‌شود.

هدف: وب سایت‌های مؤسسات و مراكز علمي و منابع تحقيقاتي ممکن است برای ارزیابی شما مفید باشد. همچنین ممکن است بخواهید به سایت‌های علمی مانند Google Scholar، Researchgate، کتابخانه های دولتي، ناشران دانشگاهی و خدمات نمایه سازی مجلات نگاه کنید تا علمی ترین اطلاعات را در وب بیابید. پیوندهای توصیه شده توسط کتابخانه را می توان در صفحه وب سایت‌های مفید یافت.


6 – منابع آماري Statistics

تعريف: گزارش‌های آماری و داده‌های سایت‌هایی مانند اداره آمار استرالیا اطلاعاتی را برای یک زمینه تحقیقاتی خاص یا برای گزارش دیدگاه‌ها و جمعيت شناسي يا امثال اينها ارائه می‌کند. جمع آوری داده ها ممکن است از طریق مصاحبه، پرسشنامه، نظرسنجی، سرشماری و غیره انجام شود. همچنین می‌توانید با استفاده از MultiSearch و پایگاه‌های داده مجله به جستجو و دسترسی به اطلاعات آماری بپردازید.

هدف: بخش مهمی از تحقیق در هر زمینه مطالعاتی، گزارش های آماری و مجموعه داده‌ها برای توصیف، تجزیه و تحلیل و مقایسه در روند ارزیابی شما هستند.

منابع آماري در پژوهش


7 – قوانين Legals

تعريف: براي شناخت مهمترين منابع علمي به قوانين نيز نياز داريم. منابع حقوقی شامل اسنادی مانند لوایح، قوانین، مقررات، مواد قانونی، آیین‌نامه‌ها، رویه‌های مجلس، پرونده‌های حقوقی و تصمیمات دادگاه هستند،  اين منابع معمولاً از طريق كتب چاپي، سايت‌هاي پارلماني و منابع حقوقي قابل دسترسي هستند.

هدف: زمانی که نیاز به مراجعه به قوانین، سوابق، موارد و تصمیمات فعلی در امور ارزیابی پژوهشي خود دارید، از این منابع اطلاعاتی استفاده کنید.


8 – گزارشات و راهبردهاي دولتي Government & Policies

تعريف: سیاست‌های دولتی، گزارش‌ها، روزنامه‌ها، انتشارات رسانه‌ها و نشریات پارلمانی معمولاً گزارشات و راهبردهاي دولتي ارائه مي‌كنند كه معمولاً در انجام پژوهش‌هاي علمي و دانشگاهي قابل استناد هستند.

هدف: از این منابع در امور ارزیابی خود برای دسترسی به اطلاعات به روز و معتبر در زمینه های موضوعی که ممکن است توسط دولت مركزي یا ایالتی تحت تأثیر قرار گیرند، استفاده کنید.


9 – اخبار و مجلات News & Magazines

تعريف: اخبار در فواصل زمانی معین منتشر می شود و اطلاعات جدیدی در مورد موضوعات مختلف مورد علاقه عموم مردم ارائه می دهد. مجلات نیز به طور منظم تولید می شوند و ممکن است بر روی یک موضوع خاص تمرکز کنند یا طیفی از موضوعات را پوشش دهند، اطلاعات موجود در نشریات و مجلات خبری به خودی خود آثاری علمی نیستند بلکه ممکن است به منابع دانشگاهی مراجعه کنند.

هدف: برای دسترسی به اطلاعات جدید در مورد امور جاری، مسائل اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی که یک نمای کلی یا مقدمه‌ای در بسته های قابل هضم و خواندنی ارائه می دهد از اين منابع استفاده مي‌شود. در حالی که این منابع اطلاعات علمی نیستند، ممکن است برای استفاده در امور ارزیابی خاص یا اشاره به تحقیقات اخیر در یک زمینه خاص مورد نیاز باشند.


10 – فيلم و ويدئو Film & Video

تعريف: در ادامه شناخت مهمترين منابع علمي با دسته فيلم و ويدئو آشنا مي‌شويم. مطالب سمعی و بصری در قالب دی وی دی، پادکست، پخش آنلاین و غیره، از پایگاه های مختلف قابل دريافت هستند. ویدئوهای موجود در کتابخانه شامل فیلم‌ها، کنفرانس‌ها و سمینارها، آموزش‌ها، مستندها و موارد دیگر نيز شامل اخبار و مجلات مي‌باشند.

هدف: انواع اين منابع ممکن است به عنوان مواد آموزشی مورد استفاده قرار گیرند یا از طریق مثال های بصری یا عینی، به تشريح یک موضوع كمك كنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.