دسترسي آزاد در الزوير
علم اطلاعات

دسترسي آزاد در الزوير

اگر دانشجوي علم اطلاعات و دانش شناسي، كتابدار يا از متخصصان علم اطلاعات باشيد، بحث دسترسي آزاد به اطلاعات و به ويژه دسترسي آزاد در الزوير (Open Access in Elsevier) بسيار اهميت خواهد داشت؛ از اينرو، در يادداشت به بررسي روند رشد دسترسي آزاد در انتشارات الزوير خواهيم پرداخت.


دسترسي آزاد چيست؟

به نقل از پايگاه اطلاع رساني Dutch National كه در زمينه تفهيم و گسترش جنبش دسترسي آزاد (Open Access Movement) در جهان فعاليت مي‌كند، اين مقوله را به اين صورت تعريف كرده است:

دسترسي آزاد جنبشي فراگير و بين المللي است كه به دنبال تحقق امكان دسترسي برخط رايگان و آزاد به اطلاعات دانشگاهي اعم از منابع و داده‌هاي علمي است.منبع اطلاعاتي كه بدون محدوديت مالي، قانوني و فني در دسترس قرار گيرد در مقوله دسترسي آزاد قرار مي‌گيرد؛ در اين صورت همگان مي‌توانند اين منابع را مطالعه، دانلود، كپي، گسترش، چاپ و كاوش، آموزش يا هر نوع مقوله ديگري بدون الزام به توافق قانوني بكار برند.

يكي از مهمترين مزايا براي منابع با دسترسي آزاد امكان رويت پذيري بيشتر و استفاده مجدد از آنهاست. اصول حاكم بر دسترسي آزاد بر اساس بيانيه برلين در خصوص دسترسي آزاد به دانش در علوم تجربي و انساني (Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities) در سال 2003 ميلادي تنظيم شده است. موسسات و مراكز بسيار زيادي از سراسر جهان به اين بيانيه ملحق شده‌اند.


دسترسي آزاد در الزوير

در زير به برخي اقدامات مهم صورت گرفته در انتشارات بزرگ الزوير در حيطه دسترسي آزاد به منابع را در دو دهه گذشته مرور خواهيم كرد. آگاهي به اين روند، راهگشاي دست اندركاران و سياست گذاران علمي در كشور نيز خواهد بود.

سال 2002 ميلادي:

الزوير به عنوان يكي از اعضاي گروه به رسميت شناخته شد. اين گروه دسترسي رايگان و ارزان در بيش از 120 كشور با درآمد كم و متوسط را از طريق صد هزار نشريه داراي داوري همتا (peer-reviewed) فراهم كرده است.

سال 2004 ميلادي:

اجازه انتشار يك نسخه رايگان از مقالات براي نويسندگان آن در مخزن الزوير فراهم شد. برخي نشريات منتخب امكان مطالعه آرشيو خود را فراهم نمودند. تعداد اين نشريات در حال حاضر 140 عنوان است كه نشريه معتبر سِل (Cell) يكي از آنهاست.

سال 2005 ميلادي:

روند ارسال مقاله به پايگاه اطلاعاتي پابمد سانترال فراهم شد كه در حال حاضر حجم اين مقالات به 260 هزار عنوان رسيده است.

تاريخچه دسترسي آزاد در الزوير

سال 2009 ميلادي:

الزوير اولين نشريه دسترسي آزاد از نوع طلايي را منتشر كرد.

سال 2013 ميلادي:

نويسندگان مجاز به انتشار مقاله خود به صورت دسترسي آزاد در اكثر نشرياتي شدند كه پيش از اين به صورت اشتراكي منتشر مي‌شدند. الزوير پروژه‌اي را آغاز نمود كه بر اساس آن مقالات اكثر تامين كنندگان فدرال به صورت آزاد در دسترس قرار مي‌گرفت، اين تعداد در حال حاضر به 50 هزار عنوان رسيده است.

سال 2018 ميلادي:

قرارداد دسترسي آزاد الزوير در فنلاند به امضا رسيد؛ بر اين اساس امكان انتشار مقالات به پژوهشگران بدون هيچ گونه هزينه‌اي محقق شد.

سال 2019 ميلادي:

قرارداد دسترسي آزاد در كشورهاي نروژ، مجارستان، سوئد، فرانسه و دانشگاه كانگي ملون در ايالات متحده آمريكا جهت انتشار مقالات پژوهشگران آنها بسته شد.

سال 2020 ميلادي:

الزوير قرارداد دسترسي آزاد را در كشورهاي سوئيس، ايرلند، قطر و كره جنوبي و دانشگاه فلوريدا در ايالات متحده آمريكا را به امضا رساند كه بر آن اساس امكان انتشار مقالات پژوهشگران بدون پرداخت هزينه فراهم شد. اين قرارداد در كشور هلند براي اولين بار به پژوهشگران امكان انتشار مقالات به شيوه دسترسي آزاد را داده و منجر به توسعه خدمات جديد در راستاي اشاعه دانش و ارزيابي آن گرديد.

با اضافه شدن 100 نشريه جديد با مكان دسترسي آزاد طلايي تعداد اين نشريات به 500 عنوان افزايش يافت. با نشر 81 هزار مقاله دسترسي آزاد به شيوه طلايي با نسبت رشد ساليانه 65 درصدي نسبت به سال گذشته گام ديگري برداشته شد؛ بر اين اساس الزوير به يكي از برترين ناشران با امكان دسترسي آزاد تبديل شده است. در راستاي سياست هاي دسترسي آزاد در الزوير، 50 هزار منبع اطلاعاتي با موضوع بيماري كوويد-19 به صورت رايگان در دسترس همگان قرار گرفت.

سال 2021 ميلادي:

گزينه دسترسي آزاد براي نشريه سل فراهم شد و نيز 160 نشريه اشتراكي ديگر به دسترسي آزاد تبديل شدند. الزوير اولين ناشر در جهان است كه با عقد قرارداد دسترسي آزاد با كتابخانه سلطنتي دانمارك امكان دسترسي پژوهشگران دانماركي را به منابع علمي فراهم ساخته است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.