انواع پروپوزال
علم اطلاعات

انواع پروپوزال

در اين بخش، انواع پروپوزال يا پيشنهاده را به طور كامل معرفي خواهيم كرد. به دليل عدم گنجاندن مباحث جامع مربوط به پروپوزال نويسي در درس روش تحقيق دانشجويان در دانشگاه‌ها و نبود توجه به اين مسئله در سطح جامعه، معمولاً مباحث حاضر از سوي اعضاي هيئت علمي ناديده انگاشته مي‌شود، در حاليكه براي تكميل درك دانشجويان، پژوهشگران و افراد مستقل از مقوله پروپوزال نويسي اهميت بسيار زيادي دارد. در اين قسمت با استناد به مطالعات انجام شده در مباحث روش تحقيق، اين گوناگوني به طور دقيق طرح و بررسي خواهد شد.

انواع پروپوزال از حيث ماهيت

در يك تقسيم بندي كلي كه به نظر مقبول مي‌رسد، پروپوزال‌ها به دسته اساسي تقسيم مي‌شوند؛ اين دسته‌هابر اساس ماهيت آنچه از چيستي پروپوزال بيان گرديد، به فهم افراد در درك آنها كمك نيز خواهد كرد:

1 – پروپوزال پژوهشي Research Proposal

2 – پروپوزال ارزيابي Evaluation Proposal

3 – پروپوزال اجرايي Implementation Proposal

در ادامه هر يك از اين موارد را با ذكر مثال، تعريف و تببين خواهيم كرد.


پروپوزال پژوهشي

اولين و مهمترين نوع از انواع پروپوزال است. در واقع آنچه از واژه پروپوزال در ذهن عامه مردم، دانشگاهيان و پژوهشگران نيز متبادر مي‌گردد همين نوع از پيشنهاده است. در تعريف اين نوع از پروپوزال گفته شده است:

Research proposal proposes to define problem

پيشنهاده پژوهشي براي معين نمودن يك مسئله، پيشنهاد مي‌گردد.

طبق آنچه در اين تعريف آمده است، پژوهشكر دانشگاهي، دانشجويان كارشناسي ارشد، دانشجويان دكتري تخصصي و حرفه‌اي و ساير فعالان علمي در زمان ارائه اين نوع از پروپوزال، قصد دارد وجود يك مسئله، مشكل يا معظلي را معين نمايد. در پيشنهاده پژوهشي، پژوهشگر پيش از اقدام به نگارش متن، مقاله، پايان نامه، رساله يا نوشته خود نقشه و دورنماي نهايي كار خود را تبيين مي‌كند؛ با اين كار ضمن طرح سئوالات تحقيق، مسير دستيابي به پاسخ، ابعاد مختلف آن، روش و نتيجه نهايي را نيز طرح مطرح خواهد كرد. اين نوع از پروپوزال در محيط‌هاي دانشگاهي بويژه براي نگارش پايان نامه كارشناسي ارشد (thesis)، رساله دكتري (dissertation) و پژوهش دانشگاهي (academic research) كاربرد فراوان دارد.

در ايران، با آوردن واژه پيشنهاده هيچ معنايي بجز موارد طرح شده در بالا به ذهن خطور نمي‌كند؛ به دليل عدم آگاهي كامل نسبت به اين اصول مهم پژوهشي، دو مورد زير، پيشنهاده تلقي نمي‌شود.


پروپوزال ارزيابي

همانطور كه اشاره كرديم، دو نوع ديگر پروپوزال به دليل كاربرد كمتر در ايران، از اهميت زيادي برخوردار نيستند اما به دليل وجود آنها در دسته بندي، اشاره‌اي مختصر بدانها خواهيم داشت. پروپوزال ارزيابي (Evaluation Proposal) به شكل زير تعريف شده است:

Evaluation proposal proposes to evaluate solutions

پيشنهاده ارزيابي براي ارزيابي راهكارها پيشنهاد مي‌گردد.

پروپوزال ارزيابي

بر اساس تعريف فوق از اين نوع پروپوزال انتظار داريم كه به ارزيابي راهكارهاي ارائه شده بپردازد؛ با توجه به ماهيت اين نوع از پروپوزال استفاده آن در محيط‌هاي آموزشي كمتر از نوع پژوهشي مي‌باشد.


پروپوزال اجرايي

آخرين نوع شناخته شده پيشنهاده، به گونه‌اي اطلاق مي‌شود كه براي آن تعريف زير ارائه شده است:

Implementation proposal proposes to implement solutions

پروپوزال اجرايي براي اجراي راهكارها پيشنهاد مي‌گردد.

مسلماً اگر بخواهيم سير ارائه پيشنهاده را بررسي كنيم در سه مرحله طرح پيشنهاد، ارزيابي پيشنهاد و اجراي آن، اين نوع از پروپوزال به مرحله نهايي يعني اجراي طرح مربوطه تعلق خواهد گرفت.


انواع پروپوزال از نظر تنظيم

بعد از اينكه پيشنهاده‌هاي مختلف از حيث ماهيت مورد بررسي قرار داديم و متوجه شديم كه سه گونه مختلف پروپوزال از اين نظر وجود دارد؛ حالا در اين بخش، انواع پروپوزال را از نظر شيوه تنظيم و ارائه معرفي خواهيم كرد. شناخت اين گونه‌ها به درك ارائه دهنده پيشنهاده بخصوص دانشجويان تحصيلات تكميلي در تنظيم دقيق و نوشتن پروپوزال دانشگاهي خود كمك فراواني خواهد كرد.

انواع پروپوزال از نظر تنظيم

پروپوزال دروني يا بيروني

در اين دسته بندي ملاك وجود مخاطب پيشنهاده در داخل يا بيرون از سازمان است. در حالت اول يعني پروپوزال دروني (Internal Proposal)، پيشنهاده براي شخص يا واحدي نوشته مي‌شود كه درون سازمان محل حضور شما قرار دارد؛ به عنوان مثال شما به عنوان دانشجوي دانشگاه فردوسي، پروپوزالي را براي واحد پژوهش دانشگاه مي‌نويسيد؛ اما در حالت دوم يعني پروپوزال بيروني (External Proposal) مخاطب شما در خارج از تشكيلات محل حضور شما نوشته مي‌شود.


پروپوزال تعيين شده يا تعيين نشده

در حالت ديگري، پروپوزال مي‌توان از جهت قواعد و اصول نگارشي به دو دسته اساسي زير تقسيم بندي شود؛

1 – پروپوزال تعيين شده (Solicited): مخاطب پيشنهاده درخواست دريافت پروپوزال را كرده است.

2 – پروپوزال تعيين نشده (Unsolicited): پروپوزال به ميل و خواسته نويسنده تهيه شده است.

مسلماً در نگارش پروپوزال پژوهشي پايان نامه كارشناسي ارشد و رساله دكتري، شواري پژوهشي دانشگاه محل تحصيل دانشجو، وي را موظف به ارائه پروپوزال كرده‌اند لذا اين دسته از پيشنهاده‌ها از نوع اول يعني تعيين شده به حساب خواهد آمد.


پروپوزال ساختارمند يا غيرساختارمند

در سومين و آخرين تقسيم بندي انواع پروپوزال به نوعي اشاره مي‌كنيم كه درك آن بيشترين اهميت را در امكان نگارش پيشنهاده خواهد داشت. اگر دانشجو و پژوهشگر اين نوع تقسيم بندي را به درستي درك كند، اولين و مهمترين اصل را در نگارش پروپوزال متوجه شده است.

پروپوزال ساختارمند (Structured Proposal): در اين حالت، پينشهاده بر اساس اصول، قالب و روش از پيش تعيين شده از سوي درخواست كننده، نوشته مي‌شود.

پروپوزال غيرساختارمند (Unstructured Proposal): اما در حالت دوم، اصول ثابت، غير قابل انكار و مشخصي از سوي درخواست كننده تعيين نشده و اگر مطالبي طرح شده است صرفاً جنبه پيشنهاد دارد؛ به بيان ديگر اين نوع پروپوزال را بايد به گونه آزاد پيشنهاده دانست.

به طور مسلم، پروپوزال نوشته شده در مقطع كارشناسي ارشد و دكتري از نوع ساختارمند محسوب مي‌شود؛ زيرا دانشگاه محل تحصيل قواعد و اصول كاملاً مشخصي را براي نگارش پروپوزال دارد. اين قواعد و اصول به حدي ساختارمند است كه امكان حذف يا اضافه هيچ كدام از بندهاي آن امكان پذير نيست. در بخش مربوط به نگارش پروپوزال، در اين خصوص به تفصيل توضيح خواهيم داد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.